Kısa cevap: Dell PowerEdge sunucuda RAID kontrolcüsü bozulduğunda diskler genellikle sağlamdır. Sadece dizinin nasıl okunacağı bilgisi erişilemez hâle gelir. Diskleri sırasını bozmadan çıkarıp her birinin imajını almak ve RAID’i sanal ortamda yeniden kurmak gerekir. Böylece veriler çoğu durumda eksiksiz kurtarılabilir. Yeni dizi oluşturmak ya da initialize etmek bu şansı yok edebilir.
Bir sabah sunucunuz açılmıyor ya da açılıyor ama paylaşılan klasörlerin hiçbiri görünmüyor. Disklerin ışıkları yanıyor, sesler normal. Buna rağmen işletim sistemi RAID birimini bulamıyor. Dell PowerEdge veri kurtarma taleplerinde sık karşılaştığımız bu tablo, çoğu zaman disklerden değil RAID kontrolcüsünden kaynaklanır.
Bu yazıda PITS Global laboratuvarlarında çözülen gerçek bir vakayı, bir pazarlama ajansının Dell EMC PowerEdge R740xd sunucusunu anlatıyoruz. Ardından aynı durumda sizin neyi güvenle yapabileceğinizi ve nerede durmanız gerektiğini adım adım açıklıyoruz.
Vaka özeti: RAID 5 birimi neden bir anda kayboldu?
Orta ölçekli bir pazarlama ajansının tüm iş verisi tek bir Dell PowerEdge R740xd sunucudaydı. Sunucu RAID 5 olarak yapılandırılmıştı. İçinde müşteri dosyaları, kreatif çalışmalar, kampanya dosyaları ve proje belgeleri bulunuyordu.
Ofiste yaşanan bir elektrik dalgalanması (power surge) RAID kontrolcüsünü bozdu. Disklerin her biri çalışır durumdaydı. Ancak kontrolcü devre dışı kaldığı için RAID 5 yapısı okunamaz hâle geldi ve tüm birim erişilemez oldu. Ajansın günlük işleri tamamen durdu.
Diskler sağlamken veri neden görünmez?
Çünkü RAID 5’te hiçbir disk tek başına anlamlı bir dosya içermez. Veri, şerit (stripe) adı verilen bloklar hâlinde disklere dağıtılır. Her şeritte bir de eşlik (parity) bloğu bulunur ve bu blok diskler arasında döner. Bu düzeni çözen ve işletim sistemine tek bir birim olarak sunan şey kontrolcüdür.
RAID 5 bir diskin arızalanmasına dayanabilir. Fakat kontrolcünün kendisi devreden çıktığında işletim sistemi açısından tüm diskler aynı anda çevrimdışı kalmış gibi görünür. Veri yerinde durur; eksik olan, onu okuyacak “harita”dır.
RAID kontrolcüsü arızalanınca ilk ne yapmalısınız?
İlk iş, sunucuyu düzgünce kapatmak ve dizinin mevcut durumunu hiçbir şeyi değiştirmeden kayıt altına almaktır. Bu aşamada yapılan acele müdahaleler, kurtarılabilir bir durumu kalıcı veri kaybına çevirebilir.
Güvenle yapabilecekleriniz
- Sunucuyu kapatın ve tekrar tekrar yeniden başlatmayın.
- Ön paneldeki ve kontrolcü yapılandırma ekranındaki uyarıları fotoğraflayın. Ekrana dokunmadan sadece okuyun.
- Her diskin hangi yuvada (bay) olduğunu etiketleyin. Disk sırası, yeniden yapılandırmanın temelidir.
- Kontrolcü modeli, RAID seviyesi, disk sayısı ve biliniyorsa şerit boyutu gibi bilgileri not edin.
- Elektrik altyapısını kontrol ettirin. Dalgalanma tekrarlanırsa başka bileşenler de zarar görebilir.
Kesinlikle yapmamanız gerekenler
- Yeni bir sanal disk (virtual disk) oluşturmayın, diziyi initialize etmeyin.
- Yeniden oluşturma (rebuild) başlatmayın ve disklerin yerlerini değiştirmeyin.
- Emin olmadığınız bir “yabancı yapılandırmayı içe aktar” (import foreign configuration) ya da “temizle” (clear) seçeneğini onaylamayın.
- Diskleri tek tek bir bilgisayara takıp Windows’un “Diski başlatmak istiyor musunuz?” sorusuna evet demeyin.
- CHKDSK, fsck veya benzeri onarım araçlarını çalıştırmayın.
Laboratuvardan not: Kontrolcüyü aynı modelle değiştirip yapılandırmayı içe aktarmak bazen işe yarar. Ancak yanlış seçilen tek bir menü seçeneği, dizinin meta verisinin üzerine yazabilir. Yedeği olmayan kritik veride bu denemeyi uzman gözetimi olmadan yapmanızı önermiyoruz.
Belirtiye göre ne anlama gelir, ne yapmalı?
Aşağıdaki tablo, PowerEdge ve benzeri sunucularda sık görülen tabloları ilk değerlendirme için özetler. Kesin teşhis yerine geçmez.
| Belirti | Olası neden | Ne yapmalı | Ne yapmamalı |
|---|---|---|---|
| Elektrik olayından sonra RAID birimi tamamen kayboldu | Kontrolcü veya kontrolcü meta verisi hasarı | Sunucuyu kapatın, disk sırasını etiketleyin | Yeni dizi oluşturmak, initialize |
| Açılışta “foreign configuration” uyarısı | Kontrolcü disklerdeki yapılandırmayı kendi kaydıyla eşleştiremiyor | Uyarıyı fotoğraflayıp uzmana danışın | “Clear” seçeneğini onaylamak |
| Birim “Degraded” görünüyor | Bir disk diziden düşmüş | Önemli verinin güncel yedeğini doğrulayın | Yedek yokken rebuild başlatmak |
| İki veya daha fazla disk “Failed” | Çoklu disk arızası ya da kontrolcü hatası | Sunucuyu kapatıp profesyonel destek alın | Diskleri “Online” olarak zorlamak |
| Disklerden tık veya sürtünme sesi | Fiziksel disk hasarı | Sunucuyu hemen kapatın | Tekrar tekrar açıp kapatmak |
Laboratuvarda Dell PowerEdge sunucudan veri nasıl kurtarıldı?
Vakada izlenen yol, orijinal disklere tek bir bayt yazmadan dizinin sanal bir kopyasını kurmaktı. Süreç dört aşamada ilerledi.
1. Ön analiz: Diskler sağlam mı?
Sunucu laboratuvara ulaştığında önce her disk tek tek incelendi. Okuma-yazma kafası (head) çarpması veya motor sorunu gibi fiziksel bir hasar bulunmadı. Bu, kurtarma açısından olumlu bir tabloydu. Hasar mantıksal düzeyde, kontrolcü katmanındaydı.
2. Dizinin “planını” çıkarmak
Ardından özgün RAID 5 parametreleri belgelendi:
- Disk sayısı ve sırası
- Şerit boyutu ve eşlik düzeni
- Kontrolcü meta verisi
- Mantıksal birim (logical volume) yapısı
Bu bilgiler, sonraki yeniden yapılandırmanın şablonunu oluşturdu.
3. Sektör sektör imaj alma
Diskler sunucudan çıkarıldı ve donanımsal yazma engelleyiciler (write-blocker) kullanılarak her birinin sektör sektör imajı (imaging) alındı. Bu sayede orijinal diskler değiştirilmeden korundu. Sonraki tüm denemeler yalnızca imajlar üzerinde yapıldı.
Fiziksel sorunlu disklerde bu adım, DeepSpar Disk Imager gibi kontrollü okuma yapan cihazlarla yürütülür. Bu vakada diskler sağlam olduğu için imaj alma sorunsuz tamamlandı.
4. RAID 5’in sanal olarak yeniden kurulması
Mühendisler imajlar üzerinde özel RAID yeniden yapılandırma yazılımlarıyla dizinin sanal kopyasını oluşturdu:
- Doğru disk sırası belirlendi.
- Kontrolcü düzeyindeki eksik meta veri yeniden oluşturuldu.
- Eşlik dönüş düzeni (parity rotation) doğru şekilde eşleştirildi.
- Mantıksal birim haritası yeniden kuruldu.
Böylece fiziksel sunucuya ya da yeni bir kontrolcüye gerek kalmadan dosya sistemi bütünüyle okunabilir hâle geldi.
Sonuç: Hangi veriler kurtarıldı?
Sanal dizi tamamlandıktan sonra ajansın iş açısından kritik tüm dosyaları çıkarıldı. Kurtarılan veriler arasında şunlar vardı:
- Adobe Illustrator ve Photoshop dosyaları
- Excel raporları ve Word belgeleri
- Sözleşmeler ve marka materyalleri içeren müşteri klasörleri
- Arşivlenmiş e-postalar ve proje takvimleri
Ajans birkaç gün içinde, tek bir dosya kaybetmeden çalışmaya geri döndü. Müşteri verisi barındıran sunucularda bu dosyalar kişisel veri de içerebilir. Bu nedenle tüm süreç gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya uygun şekilde yürütülür.
Bu vakadan çıkarılacak ders nedir?
En önemli ders şu: RAID bir yedek değildir. RAID 5 bir disk arızasına karşı süreklilik sağlar. Kontrolcü arızası, elektrik olayı, yanlışlıkla silme veya fidye yazılımına karşı koruma sağlamaz.
Sunucunuzu korumak için kontrol listesi
- Kesintisiz güç kaynağı (UPS): Sunucuyu dalgalanma ve ani kesintilere karşı koruyun.
- RAID yapılandırma yedeği: Kontrolcü ayarlarını dışa aktarıp sunucudan ayrı bir yerde saklayın.
- Düzenli sağlık kontrolü: Kontrolcü firmware’ini ve disk durumunu periyodik olarak izleyin.
- Kurum dışı yedek: Kritik verinin bir kopyasını farklı bir fiziksel konumda veya bulutta tutun.
- Geri yükleme testi: Yedeğin gerçekten açılabildiğini belirli aralıklarla deneyin.
Ne zaman profesiyonel destek almalısınız?
RAID birimine erişemiyorsanız ve verinin güncel, doğrulanmış bir yedeği yoksa, sunucuya müdahale etmeden önce destek almanız en güvenli yoldur. Özellikle şu durumlarda beklemeyin:
- Elektrik olayından sonra birim tamamen kaybolduysa
- Kontrolcü yabancı yapılandırma veya meta veri hatası veriyorsa
- Birden fazla disk arızalı görünüyorsa
- Bir rebuild denemesi yarıda kaldıysa
- Disklerden olağan dışı ses geliyorsa
PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, Ataşehir’deki merkez laboratuvarında sunucu veri kurtarma ve RAID veri kurtarma çalışmaları yürütür. Disklerin açılması gereken fiziksel işlemler ISO sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında yapılır. Rebuild sırasında çöken dizilerle ilgili ayrıntılı bilgi için RAID 5 rebuild başarısız olduğunda yapılması gerekenler yazımıza da göz atabilirsiniz.
Önemli Noktalar
- RAID kontrolcüsü bozulduğunda diskler çoğu zaman sağlamdır; kaybolan, dizinin okuma düzenidir.
- Yeni dizi oluşturmak, initialize etmek veya rebuild başlatmak kurtarma şansını ciddi biçimde düşürebilir.
- Disklerin yuva sırasını mutlaka etiketleyin.
- Profesyonel süreçte önce her diskin imajı alınır, RAID imajlar üzerinde sanal olarak kurulur.
- RAID bir yedek değildir; UPS, yapılandırma yedeği ve kurum dışı yedek birlikte kullanılmalıdır.
Sunucunuzdaki RAID birimine erişemiyorsanız sistemi kapatın ve bizi (0216) 599 00 11 numarasından arayın. İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimize başvurabilir veya ücretsiz kargo ile cihazınızı gönderebilirsiniz. Analiz ücretsizdir ve veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Hemen fiyat teklifi alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Dell PowerEdge sunucuda RAID kontrolcüsünü aynı modelle değiştirirsem verilerim geri gelir mi?
Bazı durumlarda aynı model kontrolcü takıldığında disklerdeki yapılandırma tanınır ve içe aktarılabilir. Ancak meta veri hasar gördüyse ya da yanlış menü seçeneği onaylanırsa dizi bilgisi silinebilir. Verinin güncel bir yedeği yoksa bu işlemi deneme yanılma yoluyla yapmamanız, önce disklerin imajının alınmasını sağlamanız daha güvenlidir.
RAID 5 diskleri tek tek bilgisayara takılarak dosyalar okunabilir mi?
Hayır. RAID 5'te veri şeritler hâlinde bütün disklere dağıtılır ve eşlik bilgisi de diskler arasında döner. Tek bir diskte bütün dosyalar yer almaz. Üstelik Windows diski tanımadığında başlatma önerebilir; bunu onaylamak diskin başına yazma yapar. Diskler ancak doğru sıra ve parametrelerle birlikte okunduğunda anlamlı veri verir.
Elektrik dalgalanması sunucu disklerine de zarar verir mi?
Verebilir. Dalgalanma yalnızca RAID kontrolcüsünü değil, disklerin elektronik kartlarını (PCB) ya da güç kaynağını da etkileyebilir. Bu yüzden laboratuvarda önce her disk ayrı ayrı test edilir. Disklerden biri fiziksel olarak hasarlıysa, imaj almadan önce gerekli onarım yapılır. Elektrik olayından sonra sunucuyu tekrar tekrar açmamak bu riski azaltır.
Sunucu veri kurtarma sırasında şirket verilerimin gizliliği nasıl korunur?
Veriler gizlilik ilkesiyle ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na (KVKK) uygun şekilde işlenir. Çalışmalar orijinal disklere yazılmadan imajlar üzerinde yürütülür ve kurtarılan veriler yeni bir ortama aktarılarak teslim edilir. Müşteri bilgisi içeren sunucularda bu yaklaşım hem veri bütünlüğünü hem de gizliliği korumaya yardımcı olur.
RAID kontrolcü arızasında verileri kurtarmak için sunucunun tamamını göndermem gerekir mi?
Çoğu durumda diskler yeterlidir, ancak disklerin yuva sırasını etiketlemeniz çok önemlidir. Kontrolcü modeli ve RAID ayarları biliniyorsa bunları da not edin. Bazı durumlarda kontrolcü veya sunucunun kendisi teşhise yardımcı olabilir. Göndermeden önce bizi arayarak durumunuza en uygun yolu birlikte belirleyebilirsiniz.