Kısa cevap: HP ProLiant sunucudaki RAID 5 dizisinde iki disk arızalandığında veriler çoğu durumda hâlâ kurtarılabilir. Bunun şartı diskleri yeniden oluşturmamak (rebuild), sıralarını bozmamak ve her diskin önce kontrollü imajını almaktır. Bu vakada RAID parametreleri imajlar üzerinden çözüldü ve kritik verilerin %99’undan fazlası geri getirildi.
Bir sabah sunucu açılmıyor, BIOS’ta tek bir disk bile görünmüyor ve şirketin bütün ortak dosyaları erişilemez hâlde. Bu yazıda, PITS Global laboratuvarlarına gelen gerçek bir HP ProLiant veri kurtarma vakasını öğretici bir örnek olarak anlatıyoruz. Önce kendi durumunuzu nasıl tanıyacağınızı, sonra güvenli ilk adımları, en sonda da laboratuvar sürecini göreceksiniz.
Vaka özeti: Ne oldu, sonuç ne?
Beş yılı aşkın süredir çalışan bir HP ProLiant ML380 G6 sunucu aniden açılmaz hâle geldi. Kısa özet aşağıdaki tabloda:
| Başlık | Bilgi |
|---|---|
| Cihaz | HP ProLiant ML380 G6 sunucu |
| RAID denetleyicisi | HP Smart Array P410i |
| Diskler | 3 adet Seagate SATA disk (2 × 160 GB, 1 × 500 GB) |
| RAID seviyesi | RAID 5 |
| Belirti | Sunucu açılmıyor, diskler BIOS’ta görünmüyor |
| Hedef veri | Şirketin ortak kullandığı D: bölümü |
| Arıza nedeni | İki disk arızası ve aylardır devre dışı kalmış eski bir disk |
| Sonuç | Kritik verilerin %99’undan fazlası, 4 iş gününden kısa sürede kurtarıldı |
HP ProLiant sunucu açılmıyor ve diskler görünmüyorsa ne olmuştur?
Bu tablo genellikle RAID dizisinin, telafi edebileceğinden fazla disk kaybettiğini gösterir. RAID 5 tek bir diskin kaybını tolere eder; ikinci disk de düştüğünde denetleyici mantıksal sürücüyü kullanıma kapatır. Veriler çoğu zaman disklerin üzerinde durur, ancak artık bir bütün olarak okunamaz.
Durumunuzu tanımak için aşağıdaki tabloyu kullanabilirsiniz:
| Belirti | Olası anlamı | Ne yapmalı | Ne yapmamalı |
|---|---|---|---|
| Denetleyici dizinin “degraded” (bozulmuş) olduğunu bildiriyor | Bir disk düşmüş, dizi korumasız çalışıyor | Önce güncel yedek alın, sonra arızalı diski değiştirin | Uyarıyı haftalarca görmezden gelmek |
| Mantıksal sürücü “failed” görünüyor | İkinci bir disk de düşmüş | Sunucuyu kapatın, disk sırasını not edin | Rebuild, yeniden başlatma veya diziyi silip yeniden oluşturma |
| Disklerden tık veya sürtünme sesi | Okuma-yazma kafası (head) ya da yüzey hasarı | Hemen kapatın, profesyonel analiz isteyin | Tekrar tekrar açmak |
| Sunucu açılıyor ama çok yavaş, okuma hataları var | Kötü sektörler (bad sector) artıyor | Kullanımı durdurun, veriyi önceliklendirin | CHKDSK veya onarım araçları çalıştırmak |
Tablodaki durumların ayrıntılı açıklaması için RAID 5 rebuild başarısız olduğunda yapılması gerekenler yazımıza da göz atabilirsiniz.
Bu vakada RAID 5 dizisi neden çöktü?
Dizi, tek disk arızasının ardından aylarca korumasız çalıştığı için çöktü. Diskin SMART kayıtları, üç diskten birinin aylar önce devre dışı kaldığını gösterdi. Sunucu bu süre boyunca iki diskle, eşlik (parity) koruması olmadan çalışmaya devam etti.
Kalan iki disk de yıpranmıştı. İkincisi sorun çıkarınca denetleyicinin elinde dizi kurmaya yetecek sağlam disk kalmadı. Bu yapılandırmada RAID 6 kullanılmadığı için iki diskin aynı anda kaybını karşılayacak ek koruma da yoktu.
Şirket için kayıp ciddiydi. Projeler, sözleşmeler, tablolar, tasarım dosyaları ve muhasebe kayıtları D: bölümündeydi. Bu bölüm olmadan birçok departmanın işi duruyordu.
Laboratuvarda HP ProLiant veri kurtarma nasıl yapıldı?
Süreç, diskleri hiç yormadan önce imajlarını almak, ardından RAID’i bu imajlar üzerinde sanal olarak yeniden kurmak üzerine kuruldu. Orijinal disklere hiçbir aşamada yazılmadı.
1. Teşhis: Diskler çalışıyor ama ciddi biçimde yıpranmış
Üç Seagate SATA diskin üçü de mekanik olarak dönüyordu. Ancak hepsinde kötü sektörler, yüksek yeniden atanmış sektör sayıları ve yer yer 5 MB/sn’ye kadar düşen okuma hızları vardı. Bu durumda RAID’i doğrudan diskler üzerinden analiz etmek, zaten zayıf olan diskleri daha da yıpratabilirdi.
2. Kontrollü imaj alma (imaging)
Her disk, yazma korumalı ve hata yönetimi yapabilen imaj istasyonlarında bit düzeyinde bir imaj dosyasına kopyalandı. Laboratuvarlarımızda bu iş için DeepSpar Disk Imager gibi cihazlar kullanılır. Bu cihazlar okunamayan bölgeleri atlayıp sonra tekrar dener; böylece disk tek bir hatalı alanda takılıp kalmaz.
- Orijinal disklere ek yük binmez.
- Kötü sektörlere yapılan tekrar denemeler kontrollü yürütülür.
- İmaj kayıtları sonraki inceleme için saklanır.
Disklerin kapasitesi küçük olduğu için imaj alma makul bir sürede tamamlandı.
3. RAID parametrelerinin çözülmesi
Bir RAID 5 dizisini doğru kurabilmek için denetleyicinin verileri nasıl dağıttığını tam olarak bilmek gerekir. Tek bir parametrenin yanlış olması, dosyaların bozuk açılmasına ya da dosya sisteminin hiç okunamamasına yol açar.
| Parametre | Ne anlama gelir? | Bu vakada |
|---|---|---|
| RAID seviyesi | Verinin ve eşlik bilgisinin dağıtım yöntemi | RAID 5 |
| Disk sırası | Disklerin dizideki konumu | İmajlar üzerinde doğrulandı |
| Blok boyutu (stripe size) | Bir diske, sıradakine geçmeden önce yazılan veri miktarı | 128 sektör (64 KB) |
| Eşlik dönüşü ve gecikme (delay) | Eşlik bilgisinin diskler arasında hangi aralıkla yer değiştirdiği | 16 blokluk gecikmeli dönüş |
Blok boyutu, farklı boyutlarda yapılan denemelerde dosya başlıklarının ve dosya sistemi meta verilerinin doğru hizalanıp hizalanmadığına bakılarak belirlendi. 128 sektörlük blokta başlıklar düzgün oturdu. Eşlik bilgisinin her 16 blokta bir başka diske geçtiği ise diskler arasındaki tutarlı kaymalar izlenerek doğrulandı. Bu tür gecikmeli eşlik düzenleri bazı donanımsal RAID denetleyicilerine özgüdür ve standart araçlar bunları her zaman otomatik tanımaz.
4. Eski diski dışarıda bırakmak
Vakanın kilit kararı, aylardır devre dışı olan diski yeniden yapılandırmaya katmamaktı. O diskteki veriler ve eşlik bilgisi aylar öncesine aitti. Diziye dâhil edilseydi güncel dosyalar eski bloklarla karışacak, sonuç sessizce bozulmuş dosyalar olacaktı.
RAID 5 bir diskin eksikliğini eşlik bilgisiyle tamamlayabildiği için dizi, en güncel ve kararlı iki diskin imajlarıyla sanal olarak kuruldu. Ardından D: bölümü bulundu, dosya sistemi tutarlılığı kontrol edildi ve sektör düzeyinde tarama ile dosya bütünlüğü doğrulandı. Bu aşamada ACE Lab Data Extractor gibi imaj üzerinden dosya sistemi yeniden yapılandırma araçları kullanılır.
Laboratuvardan not: Bozulmuş bir RAID’de “hangi disk en son düştü?” sorusu, “hangi disk sağlam?” sorusu kadar önemlidir. Tüm diskleri yerine takıp diziyi zorla çevrimiçi yapmak, eski diski güncelmiş gibi kullanır ve kurtarılabilir veriyi bozabilir. Disklerin hangi yuvadan çıktığını mutlaka etiketleyin.
5. Doğrulama ve teslim
Kurtarılan veriler arasında proje belgeleri, PDF sözleşmeler, tablolar, AutoCAD ve Adobe dosyaları, muhasebe yazılımı veri dosyaları ve yedekleri ile insan kaynakları ve bordro verileri vardı. Müşteri dosyaları uzaktan inceleyip eksiksiz olduğunu onayladı. Veriler hem şifreli bulut depolama üzerinden hem de ayrı bir harici diskle teslim edildi.
Bordro ve personel kayıtları gibi kişisel veriler içeren durumlarda gizlilik ayrıca önem taşır. Türkiye’de bu tür verileri işlerken 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) gözetilir; verileriniz gizlilik ilkesiyle işlenir.
RAID sunucunuz çöktüğünde ilk olarak ne yapmalısınız?
İlk iş sunucuyu kontrollü biçimde kapatmak ve dizinin mevcut durumunu dondurmaktır. Sonraki her müdahale, kurtarılabilir veri miktarını değiştirebilir.
Yapılabilecekler
- Denetleyicinin ekranındaki veya yönetim arayüzündeki hata mesajlarının fotoğrafını çekin.
- Sunucuyu kapatın ve tekrar tekrar açmayın.
- Diskleri çıkarmanız gerekirse her birini yuva numarasıyla etiketleyin.
- RAID seviyesi, disk sayısı ve varsa blok boyutu gibi bildiğiniz bilgileri not edin.
- Son çalışan yedeğin tarihini ve yerini belirleyin.
Yapılmaması gerekenler
- Rebuild başlatmak veya diziyi silip yeniden oluşturmak (initialize).
- Diskleri farklı yuvalara takmak ya da sıralarını değiştirmek.
- Düşmüş bir diski zorla çevrimiçi (online) yapmak.
- CHKDSK, fsck veya “diski onar” türü araçları çalıştırmak, formatlamak.
- Tık sesi gelen diski çalıştırmaya devam etmek ya da diski kendiniz açmak.
Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?
Mantıksal sürücü “failed” durumuna geçtiyse, birden fazla disk sorunluysa veya güncel yedeğiniz yoksa profesyonel destek almanın zamanı gelmiştir. Bu noktadan sonra yapılan deneme yanılmalar, başarı şansını azaltabilir. Disklerden ses geliyorsa veya sunucu elektrik dalgalanması, su ya da düşme gibi fiziksel bir etkiye maruz kaldıysa beklemeden durun.
PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, İstanbul Ataşehir’deki ISO sertifikalı temiz oda (cleanroom) laboratuvarında RAID veri kurtarma ve sunucu veri kurtarma hizmeti verir. Disk açılması gereken bir arıza varsa kafa grubu değişimi (head stack replacement) gibi işlemler temiz odada yapılır. Süreç ücretsiz ön analizle başlar, bulgular ve onay sonrası imaj alınır, veriler imaj üzerinden kurtarılıp dosya listesi sizinle doğrulanır. Adımların ayrıntısı için veri kurtarma sürecimizi inceleyebilirsiniz.
BT ekipleri benzer bir arızayı nasıl önleyebilir?
En etkili önlem, “degraded” uyarısını acil durum olarak ele almak ve RAID’i asla yedek yerine koymamaktır. Bu vakadan çıkan öneriler şunlardır:
- RAID yedek değildir: Otomatik ve sürüm tutan bir yedekleme sistemini RAID’le birlikte kullanın.
- Dizi sağlığını düzenli izleyin: Denetleyici kayıtlarını ve SMART verilerini en az haftada bir kontrol edin. Bozulmuş bir dizi bekletilmemelidir.
- Kritik sunucularda uygun disk seçin: Sürekli çalışan sunucularda, kurumsal kullanım için tasarlanmış SAS veya sunucu sınıfı diskler tercih edin.
- RAID parametrelerini belgeleyin: RAID seviyesi, disk sırası, blok boyutu ve eşlik düzeni bir arıza anında kurtarmayı hızlandırır.
- Güç korumasını ihmal etmeyin: Kesintisiz güç kaynağı (UPS), plansız kapanmalardan doğan bozulmaları ve senkronizasyon kayıplarını azaltır.
- İki disk kaybı riskini değerlendirin: Disk sayısı ve kapasite arttıkça RAID 6 gibi çift eşlikli seviyeler daha güvenli bir seçenek olabilir.
Önemli Noktalar
- RAID 5 tek disk kaybını tolere eder; ikinci disk düştüğünde dizi erişilemez olur, ancak veri çoğunlukla disklerde kalır.
- Bu vakada bir disk aylarca devre dışı kaldı ve uyarı fark edilmedi; asıl kırılma noktası buydu.
- Yıpranmış disklerden önce kontrollü imaj alındı, RAID imajlar üzerinde sanal olarak kuruldu.
- Blok boyutu (64 KB) ve 16 blokluk eşlik gecikmesi doğru bulunmadan dosyalar sağlıklı açılmazdı.
- Eski diskin dizi dışında tutulması, güncel verinin bozulmasını önledi.
- Arıza anında rebuild, initialize, CHKDSK ve disk sırası değiştirmekten kaçının.
HP ProLiant veya başka bir sunucudaki RAID diziniz erişilemez hâle geldiyse sunucuyu kapatın ve bizi (0216) 599 00 11 numarasından arayın. Ataşehir laboratuvarımızın yanı sıra Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimize ulaşabilir, disklerinizi ücretsiz kargo ile gönderebilirsiniz. Ön analiz ücretsizdir; veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Hızlı bir değerlendirme için fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
HP Smart Array denetleyicisi arızalanırsa diskteki veriler kaybolur mu?
Denetleyici arızası genellikle disklerdeki verinin silindiği anlamına gelmez. RAID yapılandırma bilgisi disklerde de saklanır ve diskler sağlam kaldıkça dizi yeniden kurulabilir. Ancak farklı bir denetleyiciye takıp yeni dizi oluşturmak veya başlatma (initialize) işlemi yapmak verileri bozabilir. Emin değilseniz diskleri etiketleyip profesyonel değerlendirme isteyin.
RAID 5'te iki disk bozulursa veriler kurtarılabilir mi?
Çoğu durumda evet. Disklerden biri uzun süre önce düşmüşse, diğer diskler ve eşlik bilgisiyle dizi sanal olarak kurulabilir. Diskler fiziksel hasarlıysa önce temiz odada onarım ve imaj alma gerekir. Başarı, hasarın derecesine ve arızadan sonra yapılan müdahalelere bağlıdır; bu nedenle rebuild veya formatlama denemeyin.
Sunucu disklerini veri kurtarma için gönderirken nelere dikkat etmeliyim?
Her diski çıkardığı yuva numarasıyla etiketleyin ve disk sırasını not edin. Diskleri antistatik poşete koyup darbeye karşı yeterli dolgu malzemesiyle paketleyin. Biliyorsanız RAID seviyesini, denetleyici modelini ve arıza öncesi yaşananları yazılı olarak ekleyin. Denetleyici kartını göndermeniz gerekip gerekmediğini önceden sorun.
Sunucudaki tek bir disk degraded uyarısı verirse hemen değiştirmeli miyim?
Önce güncel ve çalışan bir yedeğiniz olduğundan emin olun, sonra arızalı diski uyumlu bir diskle değiştirin. Rebuild sırasında diğer diskler yoğun okuma yapar; yıpranmış bir disk bu sırada düşebilir. Diğer disklerde de hata kaydı varsa rebuild başlatmadan önce verilerinizi güvenceye almak için uzman görüşü almak daha güvenlidir.
RAID verilerini kurtarırken şirketimizin kişisel verileri güvende mi?
Kurtarma sırasında veriler gizlilik ilkesiyle ve 6698 sayılı KVKK gözetilerek işlenir. Bordro, personel ve müşteri kayıtları gibi hassas veriler yalnızca kurtarma ve doğrulama amacıyla erişilir. Teslimden sonra verilerin nasıl saklanacağı veya silineceği konusunu süreç başında sizinle netleştirmek mümkündür.