Harici Disk RAW Oldu: Format Atmadan Önce Bilmeniz Gerekenler

Kısa cevap: Harici disk RAW olduysa Windows dosya sistemini okuyamıyor demektir. Veriler çoğu zaman hâlâ diskin üzerindedir. Biçimlendirmeyin, CHKDSK çalıştırmayın ve diske yeni veri yazmayın. Disk ses yapıyor, yavaşlıyor ya da hiç görünmüyorsa kapatın ve profesyonel analiz isteyin. Bu durumda neden sorunu genellikle fiziksel yıpranmadır.

Harici diskinizi taktınız ve Windows şunu söyledi: “Sürücüyü kullanabilmeniz için önce diski biçimlendirmeniz gerekiyor.” Disk Yönetimi’nde bölümün dosya sistemi ise RAW görünüyor. Harici disk RAW olduğunda pek çok kişinin ilk tepkisi “Biçimlendir” düğmesine basmak olur. Bu yazıda o düğmenin neden çoğu zaman yanlış seçim olduğunu anlatıyoruz. RAW hatasının nedenlerini, evde güvenle yapabileceklerinizi ve PITS Global laboratuvarlarında kurtarılan yıpranmış bir Seagate harici diskin hikâyesini bulacaksınız.

Taşınabilir harici diskler içinde 2.5″ mekanik bir hard disk taşır.

Harici disk RAW oldu ne demek?

RAW, işletim sisteminin diskteki bölümü tanıyamadığı anlamına gelir; ayrı bir dosya sistemi türü değildir. Windows bölümde NTFS, exFAT ya da FAT32 yapısını bulamayınca onu “ham” (RAW) olarak etiketler. Dosyalarınız silinmiş olmaz. Yalnızca onlara giden yol haritası okunamaz hâle gelmiştir.

Bu yol haritası; önyükleme sektörü (boot sector), bölüm tablosu ve NTFS’teki ana dosya tablosu (MFT) gibi yapılardan oluşur. Bu alanlardan biri bozulursa ya da disk bu alanları okuyamazsa bölüm RAW görünür. Asıl soru şudur: Sorun bu yapıların kendisinde mi, yoksa diski okuyan donanımda mı?

Harici disk neden RAW olur?

RAW hatasının iki ana kaynağı vardır: mantıksal bozulma ve fiziksel arıza. İkisinin çözüm yolu tamamen farklıdır.

Mantıksal nedenler

  • Diskin “Donanımı güvenle kaldır” yapılmadan çıkarılması veya yazma sırasında kablonun yerinden oynaması
  • Elektrik kesintisi ya da bilgisayarın donması sırasında yarım kalan yazma işlemi
  • Kötü amaçlı yazılımların bölüm yapısına zarar vermesi
  • Diski farklı işletim sistemlerinde (örneğin Windows ile TV veya uydu alıcısı arasında) dönüşümlü kullanmak

Fiziksel nedenler

  • Kötü sektörler (bad sector): Dosya sistemi yapılarının bulunduğu alan okunamaz hâle gelir.
  • Zayıflayan okuma-yazma kafaları (head): Disk döner ama veriyi güvenilir biçimde okuyamaz.
  • Plaka (platter) yüzeyinin yıpranması: Manyetik katman yaşla birlikte bozulur.
  • USB köprü kartı arızası: Diski bilgisayara bağlayan kasa içindeki kart hatalı veri iletebilir.

Eski diskler neden “aniden” bozulur?

Eski hard diskler genellikle bir kazadan değil, yavaş biriken yıpranmadan dolayı bozulur. Her disk, bozulan sektörlerin yerine geçmek üzere ayrılmış sınırlı sayıda yedek sektör taşır. Disk yaşlandıkça bozulan sektörleri sessizce bu yedek alana taşır.

Yedek alan tükendiğinde disk artık yeni kötü sektörleri gizleyemez. Kullanıcı açısından bu “dün çalışıyordu, bugün açılmıyor” şeklinde yaşanır. Oysa disk aylardır uyarı veriyor olabilir. Bu uyarılar S.M.A.R.T. değerlerine yansır, ancak birçok USB köprü kartı bu verileri bilgisayara iletmez. Yavaşlayan kopyalama, donan Dosya Gezgini ve ara ara kaybolan disk bu dönemin tipik işaretleridir. Ayrıntılar için hard disk arıza belirtileri rehberimize göz atabilirsiniz.

RAW disk için belirti ve karar tablosu

Aşağıdaki tablo, durumunuzun mantıksal mı fiziksel mi olduğunu kabaca ayırt etmenize yardım eder.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Disk sessiz, hızlı açılıyor, sadece RAW görünüyor Bölüm tablosu veya önyükleme sektörü bozulması Diske yazmayı bırakın; veri önemliyse uzmana danışın Biçimlendirme, CHKDSK, “Diski onar”
RAW görünüyor, Disk Yönetimi çok geç açılıyor Kötü sektörler, zayıflayan kafalar Diski çıkarın ve kapalı tutun Saatlerce tarama yapan programlar
Tık, tıkırtı veya sürtünme sesi Kafa arızası, plaka hasarı Hemen kapatın, profesyonel analiz isteyin Tekrar tekrar takıp çıkarmak
Disk dönüyor ama hiçbir bilgisayarda görünmüyor Kafa, firmware veya USB köprü kartı arızası Başka kablo ve bağlantı noktasını bir kez deneyin, sonra durun Kasayı açıp diski çıkarmaya çalışmak
Disk düştükten sonra RAW oldu Fiziksel hasar Kapatın, çalıştırmayın Vurmak, sallamak, dondurucuya koymak

Evde güvenle neler yapabilirsiniz?

Evde yapılacak kontroller yalnızca diske yazmayan, gözle görülür kontrollerle sınırlı kalmalıdır. Disk herhangi bir ses yapıyorsa bu adımları da atlayın.

  1. Diski farklı bir USB kablosuyla ve bilgisayarın arkasındaki bir USB bağlantı noktasına takın. USB çoklayıcı kullanmayın.
  2. Windows’ta Başlat düğmesine sağ tıklayıp Disk Yönetimi‘ni açın. Diskin kapasitesini doğru gösterip göstermediğine ve bölümün “RAW” yazıp yazmadığına bakın. Hiçbir seçeneğe tıklamayın.
  3. Aygıt Yöneticisi > Disk sürücüleri altında diskin model adının görünüp görünmediğini kontrol edin.
  4. Mac kullanıyorsanız Disk İzlencesi‘nde Görüntü > Tüm Aygıtları Göster ile diske bakın, ama İlk Yardım‘ı çalıştırmayın.
  5. Mümkünse diski ikinci bir bilgisayarda bir kez deneyin. Sonuç değişmiyorsa denemeyi bırakın.

Disk hiç görünmüyorsa Windows’ta görünmeyen harici disk rehberimizdeki kontroller de işinize yarar.

Laboratuvardan not: RAW bir bölümde CHKDSK çalıştırırsanız Windows çoğunlukla “CHKDSK RAW sürücüler için kullanılamaz” der. Sorun, kullanıcıların bu noktada daha “güçlü” onarım araçlarına yönelmesidir. Bu araçlar dosya sistemini yeniden yazarak orijinal yapının izlerini silebilir. Zayıf bir diskte ise saatler süren taramalar kafaları daha da yıpratır.

Biçimlendirmek RAW sorununu çözer mi?

Biçimlendirmek RAW uyarısını ortadan kaldırır, ama verilerinizi değil, diskin üzerindeki eski düzeni siler. Hızlı biçimlendirme yeni ve boş bir dosya sistemi yazar. Eski dosyalar fiziksel olarak hâlâ plakalarda olabilir, ancak kurtarma zorlaşır.

Windows Vista ve sonrasında “Hızlı biçimlendir” işareti kaldırılarak yapılan tam biçimlendirme ise tüm alanın üzerine sıfır yazar. Bu durumda veri kurtarılamaz. Disk fiziksel olarak zayıfsa biçimlendirme girişimi bozuk kafaları ve yüzeyi ek bir yüke de sokar. Aşağıdaki vakada da tam olarak bu yaşandı.

Vaka: Tanınmayan 160GB Seagate harici disk

Bu vaka PITS Global laboratuvarlarında ele alındı ve RAW hatasının arkasında fiziksel yıpranmanın nasıl gizlenebileceğini iyi gösteriyor.

Vakaya konu olan türden eski model bir Seagate harici disk.

Sorun

Müşterinin uzun süre sorunsuz çalışan 160GB’lık Seagate harici diski bir gün hiçbir bilgisayarda tanınmaz oldu. Müşteri sorunu çözmek için diski biçimlendirmeyi denedi ve durum kötüleşti. Ekibimiz diski bir daha çalıştırmamasını önerdi ve güvenli paketleme konusunda yönlendirdi.

Teşhis

Mühendisler diski sağlam USB arayüzleri ve farklı kablolarla bağladı, Disk Yönetimi ile Aygıt Yöneticisi’nde kontrol etti. İşletim sistemi diski hiç algılamadı. Donanım düzeyindeki teşhiste elektronik kartın (PCB) çalıştığı, ancak diskin plaka yüzeyini düzgün başlatamadığı görüldü. Dosya sistemi RAW durumuna düşmüştü. Kök neden yaşa bağlı yıpranmaydı: yedek sektörler tükenmiş, plaka yüzeyi bozulmaya başlamıştı.

İlk teşhis, diskin sağlam kablo ve bağlantılarla test edilmesiyle başlar.

Temiz odada yapılanlar

Müşteri onayından sonra disk sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında açıldı. İçeride üç sorun tespit edildi: Plakalarda yüzey yıpranması vardı, okuma-yazma kafaları zayıflamıştı ve yaşlanan bileşenler nedeniyle dönüş ile iz takibi kararsızdı. Kafalar yüzeye temas etmemesine rağmen manyetik katmanın yıpranmış olması, yaşlanmanın açık bir işaretiydi.

Ekip, uyumlu parçaları iki ayrı donör diskten temin etti ve kafa grubu değişimi (head stack replacement) yaptı. Birden fazla donör kullanmak, imaj alma sırasında diskin kararlı çalışmasını sağlamak içindi.

Kapağı açık bir diskte plakalar ve kafa grubu görülüyor.

İmaj alma ve dosyaların kurtarılması

Donör parçalar takıldıktan sonra disk, özel donanımla sektör sektör kopyalandı (imaging). Okunamayan bölgeler önce atlandı, sınırda kalan sektörler sonra tekrar tekrar denendi. Orijinal diske hiçbir şey yazılmadı; tüm çalışma bu kopya üzerinde yapıldı.

Klasör yapısı, PDF, DOCX ve XLSX belgeleri, JPEG ve MP4 dosyaları ile müşterinin işine özel uygulama dosyaları yeniden yapılandırıldı. Orijinal içeriğin %95’in üzerinde bir kısmı kurtarıldı. Müşteri dosya listesini uzaktan inceleyip doğruladı ve veriler yeni bir harici diske aktarılarak teslim edildi.

Bu vakadan çıkan ders

RAW uyarısı her zaman basit bir yazılım sorunu değildir. Burada RAW, yıpranmış bir donanımın belirtisiydi. Biçimlendirme denemesi hiçbir işe yaramadı, aksine riski artırdı. İlk belirtide diski kapatmak, kurtarma şansını korumanın en etkili yoludur. Fiziksel hasarlı Seagate disklerle ilgili başka bir örnek için düşen Seagate One Touch vakasını da okuyabilirsiniz.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Veri sizin için önemliyse ve aşağıdakilerden biri geçerliyse denemeyi bırakıp profesyonel analiz istemelisiniz:

  • Disk tıklıyor, vızıldıyor, sürtünme sesi yapıyor ya da hiç dönmüyor.
  • Disk Yönetimi açılırken donuyor veya disk ara ara kayboluyor.
  • Disk düştü, ıslandı ya da elektrik dalgalanmasına maruz kaldı.
  • Diski zaten biçimlendirdiniz veya bir onarım aracı çalıştırdınız.
  • Yedeği olmayan iş belgeleri, aile fotoğrafları veya arşiv söz konusu.

Laboratuvardan not: Zayıflamış bir diskte her çalıştırma bir “okuma hakkı” harcamak gibidir. Bu yüzden laboratuvarda ilk iş dosya aramak değil, diskin kontrollü bir imajını almaktır. Kurtarma bu imaj üzerinde yapılır ve orijinal disk korunur.

PITS Global laboratuvarında süreç nasıl işler?

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, Ataşehir’deki merkez laboratuvarında arızalı disklerden veri kurtarır. Veri kurtarma sürecimiz şu sırayla ilerler:

  1. Ücretsiz ön analiz: Arızanın mantıksal mı fiziksel mi olduğu belirlenir.
  2. Bilgilendirme ve onay: Bulgular size aktarılır, onayınız olmadan işlem yapılmaz.
  3. Fiziksel onarım: Gerekirse temiz odada kafa değişimi veya PCB işlemleri yapılır.
  4. Kontrollü imaj alma: DeepSpar Disk Imager ve PC-3000 Express gibi araçlarla orijinal diske yazmadan kopya alınır.
  5. Kurtarma ve doğrulama: Dosya sistemi imaj üzerinden yeniden kurulur, dosya listesi sizinle birlikte kontrol edilir.
  6. Teslim: Veriler yeni bir depolama ortamına aktarılır.

Verileriniz gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uygun şekilde işlenir. Harici disklerle ilgili ayrıntılar için harici disk veri kurtarma hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Disk açılması gereken işlemler toz kontrollü temiz odada yapılır.

Önemli Noktalar

  • RAW, dosya sisteminin okunamadığını gösterir; veriler çoğu zaman hâlâ diskin üzerindedir.
  • Windows’un “biçimlendirin” uyarısını kabul etmeyin. Tam biçimlendirme veriyi kalıcı olarak siler.
  • CHKDSK, “Diski onar” ve İlk Yardım gibi araçlar RAW diskte durumu kötüleştirebilir.
  • Yavaşlama, donma veya ses varsa RAW’ın arkasında fiziksel arıza olabilir; diski kapatın.
  • Eski disklerde yedek sektörlerin tükenmesi ani gibi görünen arızalara yol açar.
  • Profesyonel kurtarma önce imaj alır, sonra imaj üzerinde çalışır.

Harici diskiniz RAW olduysa bize ulaşın

Diskinizi biçimlendirmeden ve onarım aracı çalıştırmadan önce bizi arayın: (0216) 599 00 11. Ücretsiz analiz ve ücretsiz kargo sunuyoruz; veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Ataşehir’deki merkez laboratuvarımızın yanı sıra Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimize de ulaşabilirsiniz. Hemen başlamak için fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

RAW olan harici diskten veri kurtarılabilir mi?

Çoğu durumda evet. RAW, dosyaların silindiği değil, dosya sistemi yapısının okunamadığı anlamına gelir. Disk biçimlendirilmediyse ve üzerine yeni veri yazılmadıysa veriler genellikle plakalarda durur. Başarı, sorunun mantıksal mı fiziksel mi olduğuna bağlıdır. Fiziksel arızada temiz oda onarımı ve kontrollü imaj alma gerekebilir; kesin sonuç ancak analizden sonra söylenebilir.

Windows harici diski biçimlendirmemi istiyor, ne yapmalıyım?

"Diski biçimlendir" penceresinde İptal'e basın ve diski güvenle çıkarın. Bu uyarı, Windows'un bölümü tanıyamadığını gösterir ve biçimlendirme verinizi kurtarmaz. Önemli dosyalarınız varsa diske hiçbir işlem uygulamayın, program kurmayın ve onarım aracı çalıştırmayın. Disk ses yapıyor veya yavaş açılıyorsa kapalı tutup profesyonel analiz isteyin.

Yanlışlıkla format attığım harici diskteki dosyalar geri gelir mi?

Hızlı biçimlendirme yapıldıysa ve diske sonradan veri yazılmadıysa dosyaların önemli bir kısmı çoğu zaman kurtarılabilir. Windows Vista ve sonrasında hızlı biçimlendirme seçeneği kapalıyken yapılan tam biçimlendirme ise tüm alana sıfır yazar ve veriyi kalıcı olarak siler. Hangi yöntemin kullanıldığından emin değilseniz diski kullanmayı bırakıp uzmana danışın.

Harici disk RAW olunca CHKDSK çalıştırmak güvenli mi?

Hayır. CHKDSK RAW bölümlerde genellikle çalışmaz; çalışan benzer onarım araçları ise dosya sistemini yeniden yazarak orijinal yapının izlerini silebilir. Fiziksel olarak zayıflamış bir diskte uzun süren taramalar okuma-yazma kafalarını daha da yıpratır. Veri önemliyse önce diskin kontrollü bir imajı alınmalı, onarım bu kopya üzerinde yapılmalıdır.

Eski harici diskim neden bir anda bozuldu?

Eski diskler genellikle yavaş biriken yıpranma nedeniyle bozulur. Diskler bozulan sektörleri yedek alana taşır; bu alan tükenince yeni hatalar gizlenemez ve disk aniden tanınmaz olabilir. Plaka yüzeyindeki yıpranma ve zayıflayan kafalar da buna eşlik eder. Yavaşlama, donma ve ara ara kaybolma bu sürecin erken işaretleridir.

Silinen Dosyaları Kurtarma: Hard Diskte İlk Yapmanız Gerekenler

Kısa cevap: Hard diskten (HDD) silinen dosyalar, üzerlerine yeni veri yazılmadıysa çoğu zaman kurtarılabilir. Sistem dosyayı hemen yok etmez, yalnızca alanı “boş” olarak işaretler. En önemli adım, diski kullanmayı hemen bırakmaktır. SSD’lerde ise TRIM özelliği silinen veriyi kısa sürede temizleyebildiği için şans çok daha düşüktür.

Bir dosyayı yanlışlıkla silmek, Geri Dönüşüm Kutusu’nu boşaltmak ya da yanlış bölümü formatlamak çok sık yaşanır. İyi haber şu: silinen dosyaları kurtarma şansınız, çoğu durumda sandığınızdan yüksektir. Kötü haber ise şu: bu şansı en çok sizin sonraki birkaç adımınız belirler. Bu rehberde önce durumunuzu tanımlamanıza yardım ediyoruz, sonra güvenli adımları ve profesyonel yardım almanız gereken noktayı netleştiriyoruz.

Harici disklerde silinen dosyalar Geri Dönüşüm Kutusu’na gitmeyebilir.

Silinen dosya gerçekten yok olur mu?

Hayır, klasik bir hard diskte silinen dosya genellikle fiziksel olarak hemen yok olmaz. İşletim sistemi dosya sistemindeki (NTFS, exFAT, APFS gibi) kaydı kaldırır ve dosyanın kapladığı alanı “kullanılabilir” olarak işaretler.

Verinin kendisi, o alana yeni bir şey yazılana kadar plakalar (platter) üzerinde durur. Bu yüzden kurtarma, aslında üzerine yazılma (overwrite) ile yapılan bir zaman yarışıdır. Üzerine yazılma konusunu daha ayrıntılı merak ediyorsanız üzerine veri yazılmış dosyaların kurtarılıp kurtarılamayacağını anlattığımız yazıya göz atabilirsiniz.

Önce durumunuzu belirleyin: Dosya nasıl silindi?

Dosyanın nasıl silindiği, kurtarmanın ne kadar kolay olacağını doğrudan etkiler. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan senaryoları ve ilk yapılması gerekeni özetliyor.

Durum Ne anlama gelir? Ne yapmalı?
Normal “Sil” ile silindi (Windows) Dosya büyük olasılıkla Geri Dönüşüm Kutusu’nda Geri Dönüşüm Kutusu’nu açın, dosyaya sağ tıklayıp “Geri yükle” deyin
Mac’te Çöp Sepeti’ne taşındı Dosya hâlâ Çöp Sepeti’nde Çöp Sepeti’ni açın, dosyayı seçip “Geri Koy”u kullanın
Shift+Delete ile ya da çöp kutusu boşaltılarak silindi Kayıt kaldırıldı, veri büyük olasılıkla diskte Diski kullanmayı hemen bırakın
Harici disk, USB bellek veya ağ sürücüsünden silindi Çoğu zaman Geri Dönüşüm Kutusu’na gitmez Cihazı güvenli şekilde çıkarın, başka veri yazmayın
Hızlı format atıldı Dosya sistemi yapısı sıfırlandı, veri çoğunlukla duruyor Diske yeni dosya kopyalamayın, bölüm oluşturmayın
SSD’den silindi TRIM devredeyse veri kısa sürede temizlenebilir Bilgisayarı kapatın, vakit kaybetmeden uzmana danışın
Disk tık sesi yapıyor, yavaşladı veya düştü Silmeye ek olarak fiziksel arıza olasılığı var Cihazı kapatın, tekrar çalıştırmayın, yazılım denemeyin

Kurtarma yazılımından önce bu yerleri kontrol edin

Bazen dosya hiç kaybolmamıştır, yalnızca başka bir yerdedir. Diski yormadan şunlara bakabilirsiniz:

  • Bulut çöp kutusu: Klasör OneDrive, Google Drive veya iCloud ile eşitleniyorsa, bu hizmetlerin web arayüzündeki çöp kutusunda dosya duruyor olabilir.
  • Dosya Geçmişi / Önceki sürümler: Windows’ta Dosya Geçmişi açıksa, klasöre sağ tıklayıp “Özellikler > Önceki Sürümler” sekmesine bakın.
  • Time Machine: Mac’te Time Machine yedeği varsa dosyayı oradan geri alabilirsiniz.
  • E-posta ve mesajlaşma ekleri: Belgeyi daha önce birine gönderdiyseniz bir kopyası orada olabilir.

Geri yükleme yaparken dosyayı mümkünse silindiği diske değil, başka bir sürücüye kaydedin.

Silinen dosyaları kurtarma için ilk adım nedir?

İlk ve en önemli adım, dosyanın silindiği diske hiçbir şey yazmamaktır. Her yeni kayıt, silinen verinin bulunduğu alanı kalıcı olarak ezebilir.

Siz farkında olmasanız da bilgisayar sürekli diske yazar. Şunların hepsi risklidir:

  • Yeni belge, fotoğraf veya indirme kaydetmek
  • Program kurmak (kurtarma programları dâhil)
  • İnternette gezinmek (tarayıcı önbelleği diske yazılır)
  • Geçici dosya oluşturan uygulamaları çalıştırmak
  • Windows güncellemeleri, dizin oluşturma gibi arka plan işlemleri

Dosyalar sistemin kurulu olduğu C: sürücüsünden silindiyse risk en yüksek seviyededir. Bu durumda yapılacak en güvenli şey, açık işlerinizi başka bir cihaza kaydetmeden bilgisayarı düzgünce kapatmaktır.

Laboratuvardan not: Silinen bir dosyayı kurtarmak için aynı diske kurtarma programı indirip kurmak, en sık gördüğümüz hatadır. Kurulum dosyaları tam da kurtarılmak istenen verinin bulunduğu boş alana yazılabilir.

HDD ile SSD arasında kurtarma şansı neden farklı?

Fark, silme işleminden sonra cihazın veriye ne yaptığından kaynaklanır. HDD silinen veriyi kendiliğinden temizlemez; SSD ise TRIM ve çöp toplama (garbage collection) ile bu alanları kısa sürede boşaltabilir.

Hard disk (HDD) kullanıyorsanız

HDD’ler silme sonrasında daha affedicidir. Disk, silinen bloklara ancak yeni veri yazılması gerektiğinde dokunur. Diski kullanmayı erken bıraktıysanız, ham disk alanı taranarak dosyaların büyük bölümüne ulaşmak çoğu zaman mümkündür.

SSD kullanıyorsanız

SSD’lerde işletim sistemi bir dosyayı sildiğinde, TRIM komutuyla denetleyiciye (controller) bu blokların artık kullanılmadığını bildirir. Denetleyici de bu NAND bellek bloklarını arka planda silebilir. Sonuç olarak silinen veri dakikalar ya da saatler içinde geri dönülmez şekilde kaybolabilir.

Bu nedenle SSD’de silinen dosyalarda yazılımla sonuç almak çoğu zaman mümkün olmaz. Şansı korumanın tek yolu cihazı hemen kullanmamak ve profesyonel SSD veri kurtarma değerlendirmesi istemektir.

M.2 SSD: Denetleyici ve NAND çipleri TRIM ile veriyi temizleyebilir.

Diskinizin HDD mi SSD mi olduğunu nasıl anlarsınız?

  1. Windows’ta Başlat menüsüne “Sürücüleri birleştir ve iyileştir” yazıp açın.
  2. “Medya türü” sütununda sürücünün “Sabit disk sürücüsü” mü yoksa “Katı hal sürücüsü” mü olduğunu görün.
  3. Alternatif olarak Görev Yöneticisi’nde “Performans” sekmesindeki disk başlığında da tür yazar.
  4. Mac’te Apple menüsünden “Bu Mac Hakkında > Diğer Bilgiler > Sistem Raporu > Depolama” yolunu izleyin.

Bu kontrolleri dosyanın silinmediği bir cihazda veya kısa sürede yapın; uzun süre bilgisayarı açık tutmak da diske yazma demektir.

Format atılan diskten dosya kurtarılabilir mi?

Hızlı format (quick format) atılmış bir HDD’den veri kurtarmak çoğu zaman mümkündür, ancak basit bir geri almadan daha karmaşıktır. Hızlı format verinin kendisini değil, dosya sistemi yapısını sıfırlar.

Klasör yapısını ve dosya adlarını geri getirmek için eski dosya sistemi kalıntılarının analiz edilmesi gerekir. Windows’ta “Hızlı biçimlendir” seçeneği kaldırılarak yapılan tam format ise bölümün üzerine sıfır yazdığı için durumu çok daha zorlaştırır. Format sonrası diske yeni bölüm oluşturmamanız ve veri kopyalamamanız gerekir.

Kurtarma programları neden risklidir?

Salt okunur çalışan kurtarma yazılımları basit silme vakalarında işe yarayabilir. Ancak veri önemliyse her yanlış deneme, sonraki profesyonel kurtarmanın şansını azaltabilir.

  • Üzerine yazma: Programı aynı diske kurmak veya kurtarılan dosyaları aynı diske kaydetmek veriyi ezer.
  • Yanıltıcı sonuçlar: Program dosyayı listede gösterebilir, ama kısmen üzerine yazıldıysa dosya bozuk veya açılmaz çıkar.
  • Sınırlı yetenek: Format, bozuk dosya sistemi veya parçalanmış (fragmented) dosyalarda basit araçlar yetersiz kalır.
  • Kullanıcı hatası: Yanlış seçenek, örneğin “onar” veya “düzelt” işlevleri, dosya sistemine yeni hasar verebilir.
  • Güvenilmeyen kaynaklar: Resmî olmayan sitelerden indirilen ücretsiz programlar zararlı yazılım içerebilir.

Evde yapabilecekleriniz ve kesinlikle yapmamanız gerekenler

Güvenle yapabilecekleriniz

  • Geri Dönüşüm Kutusu, Çöp Sepeti ve bulut çöp kutularını kontrol etmek
  • Dosya Geçmişi, Time Machine veya mevcut yedeklerden geri yüklemek
  • Diski kullanmayı bırakmak, sistem diskiyse bilgisayarı kapatmak
  • Harici diski “Donanımı Güvenle Kaldır” ile çıkarıp kenara koymak

Yapmamanız gerekenler

  • Aynı diske program kurmak, dosya indirmek veya kopyalamak
  • CHKDSK, “Diski onar” ya da Disk İzlencesi’ndeki “İlk Yardım” gibi onarım araçlarını çalıştırmak
  • Diski yeniden formatlamak veya yeni bölüm oluşturmak
  • Tık, sürtünme veya vızıltı sesi yapan diski tekrar tekrar çalıştırmak
  • Diski açmak; toz zerreleri bile plakalara kalıcı zarar verebilir

Ne zaman profesyonel veri kurtarma gerekir?

Veri sizin için vazgeçilmezse veya aşağıdaki durumlardan biri geçerliyse, deneme yanılma yerine doğrudan uzmana başvurmak en güvenli yoldur:

  • Dosyalar bir SSD’den silindiyse
  • Disk formatlandıysa veya bölüm kaybolduysa
  • Silme sonrasında disk bir süre kullanıldıysa ve veri kısmen ezilmiş olabilirse
  • Disk ses yapıyor, çok yavaş çalışıyor veya düşürüldüyse
  • Disk şifreliyse ya da alışılmadık bir dosya sistemi kullanıyorsa
  • Teknik adımlardan emin değilseniz

Fiziksel belirti varsa yazılım işe yaramaz, hatta zarar verir. Önce donanımın laboratuvarda güvenli hâle getirilmesi gerekir. Ayrıntılar için hard disk veri kurtarma hizmet sayfamıza bakabilirsiniz.

Analiz, orijinal diske yazılmadan alınan imaj üzerinde yapılır.

Laboratuvarda silinen dosyalar nasıl kurtarılır?

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri’nde süreç, orijinal diske tek bir bayt yazmadan ilerler. Ataşehir’deki laboratuvarımızda izlediğimiz adımlar şöyledir:

  1. Ücretsiz ön analiz: Diskin hem mantıksal durumu (silme, format) hem de olası fiziksel sorunları incelenir.
  2. Bilgilendirme ve onay: Bulgular ve uygulanacak yöntem size aktarılır, onayınız alınmadan işleme geçilmez.
  3. Gerekirse fiziksel onarım: Kafa veya elektronik kart (PCB) sorunu varsa işlem sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında yapılır.
  4. Kontrollü imaj alma (imaging): Diskin sektör sektör kopyası alınır. Zayıf disklerde DeepSpar Disk Imager gibi cihazlar, okumayı kontrollü yaparak diski yormadan imaj almayı sağlar.
  5. İmaj üzerinde kurtarma: Eski dosya sistemi kayıtları ACE Lab Data Extractor gibi araçlarla yeniden yapılandırılır. Dosya sistemi bilgisi kalmamışsa, dosya türlerinin başlık ve bitiş imzalarına göre ham veriden ayıklama (data carving) yapılır.
  6. Doğrulama ve teslim: Kurtarılan dosyaların listesi sizinle doğrulanır, veriler yeni ve sağlam bir ortama aktarılarak teslim edilir.

Her adımın ayrıntısını veri kurtarma süreci sayfamızda bulabilirsiniz. Verileriniz bu süreç boyunca gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya uygun şekilde işlenir.

Laboratuvardan not: Data carving ile kurtarılan dosyalar genellikle orijinal adlarını ve klasör yapısını kaybeder. Bu yüzden dosya sistemi kalıntıları sağlamken, yani diski erken getirdiğinizde, sonuç hem daha eksiksiz hem de daha düzenli olur.

Fiziksel hasarlı diskler yalnızca temiz oda ortamında açılır.

Bir daha yaşamamak için ne yapmalısınız?

Silinen dosya sorununun en kesin çözümü düzenli yedektir. Yaygın kabul gören 3-2-1 kuralı şöyledir: verinizin 3 kopyası olsun, bunlar 2 farklı ortamda dursun ve 1 kopya fiziksel olarak başka bir yerde (ör. bulutta) bulunsun.

  • Windows’ta Dosya Geçmişi’ni, Mac’te Time Machine’i açın.
  • Bulut eşitlemesini tek yedek saymayın; silme işlemi buluta da yansıyabilir.
  • Önemli klasörleri silmeden önce iki kez kontrol edin, Shift+Delete alışkanlığından kaçının.

Önemli Noktalar

  • HDD’den silinen dosyalar, üzerine yazılmadıysa çoğu zaman kurtarılabilir.
  • İlk iş diski kullanmayı bırakmaktır; sistem diskiyse bilgisayarı kapatın.
  • SSD’lerde TRIM nedeniyle zaman çok kritiktir, şans daha düşüktür.
  • Kurtarma programını asla aynı diske kurmayın, kurtarılan dosyaları aynı diske kaydetmeyin.
  • Format, SSD, fiziksel belirti veya kritik veri varsa doğrudan uzmana başvurun.

Önemli dosyalarınızı yanlışlıkla sildiyseniz, diski kullanmadan PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri’ne ulaşın. Ataşehir’deki merkez laboratuvarımızın yanı sıra Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimizden de destek alabilir, cihazınızı ücretsiz kargo ile gönderebilirsiniz. Ön analiz ücretsizdir ve veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Bize (0216) 599 00 11 numarasından ulaşabilir veya fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yıllar önce silinen bir dosya hâlâ kurtarılabilir mi?

Kesin bir süre sınırı yoktur. Belirleyici olan, dosyanın kapladığı alana sonradan yeni veri yazılıp yazılmadığıdır. Az kullanılan bir HDD'de yıllar önce silinen dosyalar bile bulunabilir. Ancak sistem diski veya dolu bir disk sürekli yazma aldığı için zaman geçtikçe şans azalır. SSD'lerde ise TRIM nedeniyle veri genellikle çok daha kısa sürede kalıcı olarak silinir.

Kurtarma programı dosyamı buldu ama dosya açılmıyor, neden?

Program, dosyaya ait kayıtları bulmuş olsa da verinin bir kısmı üzerine yazılmış olabilir. Bu durumda dosya listede görünür ama bozuk, eksik veya açılmaz çıkar. Parçalanmış dosyalarda da benzer sorun yaşanır. Böyle bir sonuçla karşılaşırsanız aynı diskte denemeye devam etmeyin; diski kapatıp profesyonel değerlendirme istemek kalan veriyi korur.

Harici diskten silinen dosyalar Geri Dönüşüm Kutusu'na gider mi?

Çoğu zaman gitmez. Windows'ta USB bellekler, hafıza kartları ve ağ sürücülerinden silinen dosyalar genellikle doğrudan silinir. Bazı harici disklerde ise ayarlara bağlı olarak Geri Dönüşüm Kutusu çalışabilir. Dosyayı orada bulamazsanız harici diski güvenle çıkarın, üzerine yeni veri kopyalamayın ve kurtarma için uzmana danışın.

Telefonla çektiğim fotoğrafları bilgisayardaki diskten sildim, ilk ne yapmalıyım?

Önce fotoğrafların telefonda, bulut yedeğinde veya mesajlaşma uygulamalarında bir kopyası olup olmadığını kontrol edin. Kopya yoksa fotoğrafların silindiği diske hiçbir şey kaydetmeyin. Sistem diskiyse bilgisayarı kapatın, harici diskse çıkarın. Ardından disk türüne göre, özellikle SSD söz konusuysa, vakit kaybetmeden profesyonel analiz isteyin.

Silinen dosyalar için laboratuvara gönderdiğim diskteki verilerim güvende mi?

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri'nde veriler gizlilik ilkesiyle ve KVKK'ya uygun şekilde işlenir. Kurtarma orijinal diske yazılmadan, alınan imaj üzerinde yapılır. Kurtarılan dosyaların listesi sizinle doğrulanır ve veriler yeni bir ortama aktarılarak teslim edilir. Ön analiz ücretsizdir, veri kurtarılamazsa ücret alınmaz.

Mobil sürümden çık