Oracle Veritabanı Kurtarma: RAID 60’ı Çöken HP ProLiant Vakası

Kısa cevap: RAID dizisi çöken bir sunucudaki Oracle veritabanı çoğu durumda kurtarılabilir. Önce tüm disklerin imajı alınır, RAID sanal ortamda yeniden kurulur. Ardından veri dosyaları, kontrol dosyaları ve arşiv logları çıkarılıp ayrı bir sunucuda RMAN ile geri yüklenir. Orijinal disklere yazmamak ve rebuild başlatmamak başarı şansını korur.

Oracle veritabanı kurtarma, işin içinde hem donanım hem de veritabanı katmanı olduğu için iki aşamalı bir iştir. Önce verinin durduğu depolama (çoğu zaman bir RAID dizisi) sağlam bir kopyaya dönüştürülür. Sonra bu kopya üzerinden veritabanı tutarlı bir duruma getirilir. Bu yazıda PITS Global laboratuvarlarında çözülen gerçek bir vakayı ve kendi sisteminizde benzer bir arızayla karşılaşırsanız ne yapmanız gerektiğini anlatıyoruz.

Vakadaki arızanın yaşandığı HP ProLiant sunucu ailesi

Vaka: Elektrik dalgalanması sonrası çöken RAID 60 dizisi

Bu vakada bir lojistik firmasının Oracle sunucusu, ani bir elektrik dalgalanmasının ardından yanıt vermez hale geldi. Sunucu bir HP ProLiant DL380 Gen10 idi. Veriler, on iki adet 600 GB SAS diskten oluşan bir RAID 60 dizisinde duruyordu.

Dalgalanma sonrasında dizi bozulmuş (degraded) duruma düştü. Sunucuda müşteri siparişleri, sevkiyat kayıtları ve finansal loglar vardı. Durumu zorlaştıran bir ayrıntı daha vardı: yedekleme yapılandırmasındaki bir hata yüzünden bir haftayı aşkın süredir geçerli bir yedek alınmamıştı.

Firma, on iki diskin tamamını PITS Global laboratuvarlarına gönderdi. Vaka, global uzman ekibimizin deneyimidir; Türkiye’deki ekibimiz de aynı süreç ve standartlarla çalışır.

RAID 60 nedir, neden çökebilir?

RAID 60, birden fazla RAID 6 grubunun RAID 0 ile şeritlenmesidir (striping). Her RAID 6 grubu iki diskin kaybını tolere eder; şeritleme de performans sağlar. Ancak bu yapı, denetleyicinin (RAID controller) tuttuğu yapılandırma bilgisine (metadata) sıkı sıkıya bağlıdır. Elektrik dalgalanması hem disklerde okuma kararsızlığına hem de bu metadata’nın bozulmasına yol açabilir.

Oracle sunucusunda RAID çöktüğünde ilk ne yapmalısınız?

İlk iş, diskler üzerinde hiçbir yazma işlemi yapılmasını engellemek ve sunucuyu kontrollü şekilde kapatmaktır. Paniğe kapılıp denenen her “onarım” adımı, kurtarılabilir bir diziyi kurtarılamaz hale getirebilir.

  1. Sunucuyu düzgün şekilde kapatın; tekrar tekrar yeniden başlatmayın.
  2. Her diskin hangi yuvada (bay) olduğunu etiketleyin ve not edin.
  3. Denetleyici arayüzündeki uyarıların ve hata mesajlarının ekran görüntüsünü alın.
  4. Oracle uyarı loglarını (alert log) başka bir sistemden erişebiliyorsanız kopyalayın; sunucuya yazı yazmayın.
  5. Veri kritikse diskleri sökmeden önce bir uzmana danışın.

Yapılmaması gerekenler

  • Bozulan diziyi yeniden oluşturma (rebuild) başlatmak veya diskleri “zorla çevrimiçi” (force online) yapmak.
  • Denetleyicide diziyi silip yeniden tanımlamak (initialize).
  • Diskleri farklı yuvalara takmak ya da sırasını değiştirmek.
  • Orijinal diskler üzerinde dosya sistemi onarım araçları veya RMAN kurtarma komutları çalıştırmak.
  • Arızalı diskleri başka bir sunucuya takıp denemek.

Laboratuvardan not: Bozulmuş bir RAID’de rebuild, sağlam görünen ama zayıf sektörleri olan disklere yoğun okuma yükü bindirir. Bu sırada ikinci bir disk düşerse eşlik (parity) bilgisi yanlış verilerle yeniden yazılabilir. Bu yüzden önce imaj, sonra yeniden yapılandırma ilkesiyle çalışırız.

Belirtiye göre durum tespiti

Aşağıdaki tablo, Oracle sunucularında sık görülen belirtileri ve güvenli tepkiyi özetler.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Dizi “degraded” görünüyor, sunucu çalışıyor Bir veya daha fazla disk arızası Yedeğin güncel olduğunu doğrulayın, diskleri izleyin Yedeği doğrulamadan disk değiştirip rebuild başlatmak
Dizi “failed”, birim görünmüyor Tolerans aşılmış disk kaybı veya metadata bozulması Sunucuyu kapatın, disk sırasını not edin, uzmana başvurun Diziyi silip yeniden tanımlamak
Oracle açılmıyor, veri dosyası hatası veriyor Depolamada bozuk blok veya eksik dosya Hata mesajlarını kaydedin, dosyaların kopyasını alın Orijinal dosyalar üzerinde doğrudan kurtarma denemek
Disklerden tık veya sürtünme sesi Mekanik arıza (okuma-yazma kafası) Sunucuyu hemen kapatın Sistemi tekrar tekrar açmak
Elektrik kesintisi sonrası sunucu yanıt vermiyor Denetleyici, PCB veya disk hasarı Güç beslemesini kontrol edip kapalı tutun Arızalı parçaları deneme yanılmayla değiştirmek

RAID 60 laboratuvarda nasıl yeniden kuruldu?

Dizi, orijinal disklere hiç yazılmadan, imajlar üzerinde sanal olarak yeniden kuruldu. Ücretsiz ön analizde birkaç diskte sektör düzeyinde okuma kararsızlığı ve kısmen bozulmuş denetleyici metadata’sı tespit edildi.

Ekibimiz şu adımları izledi:

  1. İmaj alma (imaging): On iki diskin tamamının kontrollü imajı alındı. Okuma sorunu olan disklerde DeepSpar Disk Imager gibi donanımlar, zayıf bölgeleri zorlamadan önce sağlam alanları okumaya olanak tanır.
  2. Parametre tespiti: Şerit düzeni, blok boyutu (stripe size), disk sırası ve RAID 6 gruplarının sınırları imajlar üzerinden belirlendi.
  3. Sanal RAID: Dizi, yazılım tabanlı bir RAID simülasyonuyla yeniden oluşturuldu ve orijinal mantıksal birim erişilebilir hale getirildi.

Bu yaklaşımın avantajı açıktır: bir parametre yanlış çıkarsa yalnızca sanal yapı değiştirilir, orijinal veri etkilenmez. Benzer donanım RAID arızaları için RAID veri kurtarma hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Oracle veritabanı kurtarma aşamaları nelerdir?

Birim erişilebilir olduktan sonra iş, veritabanını tutarlı ve çalışır duruma getirmeye döner. Bu vakada süreç dört adımda ilerledi.

1. Veri dosyalarını çıkarma ve doğrulama

Oracle veri dosyaları (.DBF), kontrol dosyaları (.CTL) ve arşiv logları bulunup çıkarıldı. Dosyalar iç tutarlılık kontrollerinden geçirildi. Amaç, mantıksal olarak bozuk bir dosyanın geri yükleme sırasında sorun çıkarmasını önlemekti.

2. Ayrı bir sunucuda RMAN ile geri yükleme

Geri yükleme, orijinal sistemin aynası olarak kurulan ayrı bir kurtarma sunucusunda yapıldı. Oracle Recovery Manager (RMAN) ile RESTORE DATABASE ve RECOVER DATABASE adımları uygulandı. Arşiv logları ve geri alma (undo) verileri işlenerek veritabanı, mevcut en son işlem durumuna getirildi.

3. Flashback olmadan çalışmak

Orijinal veritabanında Oracle Flashback özellikleri açık değildi. Flashback açık olsaydı tam geri yükleme yapmadan belirli bir zamana dönmek mümkün olabilirdi. Bu seçenek olmadığı için kurtarma, ham veri dosyaları üzerinden tamamlandı.

4. Geçersiz nesnelerin onarımı

Geri yükleme sonrası incelemede bazı nesnelerin geçersiz (INVALID) durumda olduğu görüldü. Bu nesneler dba_objects sistem görünümü sorgulanarak bulundu ve yeniden derlendi (recompile). Kritik tablolar, prosedürler ve tetikleyiciler (trigger) çalışır duruma getirildi.

Doğrulama ve teslim

Son aşamada müşterinin BT ekibiyle birlikte işlem bütünlüğü kontrolleri, sorgu performansı testleri, uygulama katmanının veritabanına yeniden bağlanması ve sistem olay loglarının incelenmesi yapıldı. Testlerin tamamı başarılı oldu.

Vakanın sonucu ne oldu?

Bu vakada diskler laboratuvara ulaştıktan sonraki 72 saat içinde RAID 60 yeniden kuruldu ve Oracle veritabanı geri yüklendi. Müşterinin kritik kayıtlarının tamamı kurtarıldı. Veritabanı güvenli bir harici RAID birimi üzerinde teslim edildi ve firma operasyonlarına kısa sürede döndü.

Bu sonuç, bu vakadaki arızanın türüne ve disklerin durumuna özgüdür. Her vakada süre ve sonuç, hasarın derecesine göre değişir; kurtarma garantisi verilemez. Aynı model sunucuda farklı bir arıza örneği için iki diski çöken HP ProLiant RAID 5 vakasına göz atabilirsiniz.

Fiziksel işlemlerin yapıldığı temiz oda laboratuvar ortamı

Oracle sunucularında veri kaybı nasıl önlenir?

Bu vakadaki kaybın büyümesinin asıl nedeni çalışmayan yedekleme düzeniydi. Aşağıdaki kontrol listesi, benzer bir riski azaltmanıza yardımcı olur.

  • Katmanlı yedekleme: RMAN yedeklerini hem yerel hem uzak (bulut veya farklı lokasyon) hedeflere alın.
  • Yedeği test edin: Yedek işinin “başarılı” görünmesi yetmez; düzenli aralıklarla deneme geri yüklemesi yapın.
  • RAID sağlığını izleyin: HPE iLO gibi uzaktan yönetim araçlarıyla disk uyarılarını ve öngörülen arızaları erken yakalayın.
  • Arşiv log modunu ve Flashback’i değerlendirin: Bu özellikler mantıksal hatalardan dönüşü kolaylaştırır.
  • Felaket kurtarma planı yazın: Kim, neyi, hangi sırayla yapacak; düzenli tatbikatla sınayın.
  • Güç altyapısı: Kesintisiz güç kaynağı ve düzgün kapatma senaryoları, dalgalanma kaynaklı hasar riskini azaltır.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Dizi “failed” durumuna düştüyse, disklerden ses geliyorsa veya geçerli bir yedeğiniz yoksa beklemeden profesyonel destek almalısınız. Bu durumlarda her deneme, kurtarma için kullanılabilecek bilgiyi değiştirebilir.

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, Ataşehir’deki ISO sertifikalı temiz oda laboratuvarında sunucu, RAID ve NAS sistemlerinden veri kurtarır. Süreç ücretsiz analizle başlar; bulgular ve onay sonrası gerekiyorsa fiziksel onarım, ardından imaj alma ve imaj üzerinden kurtarma gelir. Ayrıntılar için sunucu veri kurtarma sayfamıza bakabilirsiniz.

Kurumsal veritabanlarında kişisel veriler de bulunur. Verileriniz gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uygun şekilde işlenir.

Önemli Noktalar

  • RAID çöktüğünde rebuild, initialize veya force online işlemlerinden kaçının.
  • Disk sırasını not edin; sunucuyu tekrar tekrar başlatmayın.
  • Profesyonel süreç önce tüm disklerin imajını alır, RAID’i sanal ortamda kurar.
  • Oracle geri yüklemesi orijinal sistemde değil, ayrı bir sunucuda RMAN ile yapılır.
  • Test edilmemiş yedek, yedek sayılmaz; düzenli geri yükleme denemesi yapın.

Oracle sunucunuz için destek alın

RAID’i bozulan veya açılmayan bir Oracle sunucusu için PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri’ni (0216) 599 00 11 numaralı telefondan arayabilir ya da fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz. Ataşehir’deki merkez laboratuvarımızın yanı sıra Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimiz de hizmet verir. Analiz ve kargo ücretsizdir; veri kurtarılamazsa ücret alınmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

RAID çöktüğünde Oracle veritabanı yedek olmadan kurtarılabilir mi?

Çoğu durumda evet. Veritabanı dosyaları fiziksel olarak disklerde durduğu için, RAID doğru parametrelerle yeniden kurulursa veri dosyaları, kontrol dosyaları ve arşiv logları çıkarılabilir. Başarı, disklerin fiziksel durumuna, metadata hasarına ve arıza sonrası yapılan müdahalelere bağlıdır. Rebuild veya initialize gibi işlemler yapılmadıysa şans belirgin şekilde daha yüksektir.

Sunucu disklerini laboratuvara gönderirken nelere dikkat etmeliyim?

Her diski yuva numarasıyla etiketleyin ve sırayı not edin. Hot spare diskler dahil tüm diskleri gönderin, çünkü hangisinin dizide aktif olduğu sonradan önem taşıyabilir. Diskleri antistatik poşetlere koyup darbeye karşı ayrı ayrı sarın. Denetleyici modelini ve son görülen hata mesajlarını da paylaşmanız teşhisi hızlandırır.

RAID kontrolcüsü yandıysa aynı model kontrolcü takmak sorunu çözer mi?

Bazen dizi yeni kontrolcüde tanınabilir, ancak bu risklidir. Yanlış firmware sürümü veya yapılandırma farkı, kontrolcünün diziyi yeniden tanımlamaya ya da senkronizasyon başlatmaya çalışmasına yol açabilir. Veri kritikse önce disklerin imajını almak, sonra denemek daha güvenlidir. Bu karar için bir uzmandan görüş almanızı öneririz.

Oracle Flashback açık olsaydı veri kaybı önlenir miydi?

Flashback, kullanıcı hataları veya yanlış veri değişiklikleri gibi mantıksal sorunlarda veritabanını belirli bir zamana döndürmeyi kolaylaştırır. Ancak RAID dizisinin çökmesi gibi donanım arızalarında tek başına yeterli değildir, çünkü Flashback logları da aynı depolamada durur. Donanım arızasına karşı koruma için ayrı ortamda tutulan, test edilmiş yedekler gerekir.

RAID 60 ile RAID 6 arasındaki fark nedir?

RAID 6, tek bir disk grubunda çift eşlik bilgisi tutarak iki disk arızasına dayanır. RAID 60 ise birden fazla RAID 6 grubunu RAID 0 ile şeritleyerek birleştirir. Böylece daha yüksek performans ve kapasite elde edilir; her grup kendi içinde iki diske kadar kaybı tolere eder. Kurtarmada hem grup sınırları hem şerit düzeni ayrı ayrı çözülmelidir.

RAID 1 Veri Kurtarma: Thunderbolt Duo’dan 5,8 TB Video Arşivi

Kısa cevap: Evet, çöken bir RAID 1 dizisinden veri kurtarılabilir. Ancak diskler bozulmaya başladıysa ya da Mac diski “Başlat” (Initialize) diye soruyorsa cihazı hemen kullanmayı bırakmalısınız. Dizi yeniden oluşturulmaz, format atılmaz. Laboratuvarda iki diskin de imajı alınır, dizi sanal olarak kurulur ve dosya sistemi imaj üzerinden onarılır.

RAID 1 neden verilerinizi her zaman korumaz?

RAID 1 yalnızca tek bir diskin bozulmasına karşı koruma sağlar; dosya sistemi bozulmasına, iki diskin birlikte yıpranmasına ya da yanlış işlemlere karşı korumaz. Bu yüzden RAID 1 veri kurtarma talepleri, “zaten aynalanmıştı” diye yedek almayan kullanıcılardan sık gelir.

Aynalama (mirroring), her yazılan veriyi aynı anda iki diske kopyalar. Bir disk tamamen ölürse diğeri çalışmaya devam eder. Fakat dosya sistemi bozulduğunda bu bozulma da iki diske birden yazılır. Aynı gün alınmış, aynı yükte çalışan iki disk de çoğu zaman birbirine yakın zamanda yıpranır.

Aşağıda PITS Global laboratuvarlarında ele alınan gerçek bir vakayı ve bundan çıkarabileceğiniz pratik dersleri bulacaksınız.

İki diskli WD My Book kasası; RAID 1 düzeninde iki disk aynı veriyi taşır.

Vaka: WD My Book Thunderbolt Duo nasıl çöktü?

Küçük bir post prodüksiyon stüdyosu, aktif müşteri projelerini RAID 1 olarak yapılandırılmış bir WD My Book Thunderbolt Duo üzerinde düzenliyordu. Cihazda yaklaşık 6 TB video vardı: ham çekimler, kurgu zaman çizelgeleri (timeline) ve teslim tarihi yaklaşan çıktılar. Güncel bir yedek yoktu.

Arıza bir anda gelmedi. Önce bağlantı ara ara koptu, dosyalar yavaş açılmaya başladı, kurgu sırasında sistem takıldı. Sonunda cihaz masaüstünde hiç görünmez oldu ve macOS diski okuyamadığını söyleyerek “Başlat” seçeneği sundu.

Ekip bu düğmeye basmadı. Bu karar, sonraki başarının temelini oluşturdu.

Teşhis: tek değil, birleşik bir arıza

PITS Global laboratuvarlarındaki incelemede birden fazla sorun aynı anda tespit edildi:

  • RAID 1 dizisi bozulmuş (degraded) duruma düşmüştü.
  • Disklerden birinde kötü sektörler (bad sector) ve kararsız okumalar vardı.
  • İkinci disk yapısını korusa da tutarsızlıklar gösteriyordu.
  • Mac’in kullandığı HFS+ dosya sistemi bozulmuş, macOS tarafından okunamaz hale gelmişti.

Yani sorun yalnızca donanımda değildi. Dosya sisteminin yapısal bilgileri (metadata) güvenle bağlanabilecek durumda değildi; macOS’un “Başlat” önermesinin nedeni de buydu.

Hangi uyarı işaretleri gözden kaçtı?

Tam çöküşten önce cihaz birkaç hafif görünen ama ciddi belirti verdi. Bu belirtiler genellikle donanım kararsızlığına veya gelişmekte olan sektör hasarına işaret eder. Kendi cihazınızı değerlendirmek için aşağıdaki tabloyu kullanabilirsiniz.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Bağlantının ara ara kopması Kararsız disk, güç veya köprü kartı sorunu Önemli verilerin yedeğini hemen başka bir ortama alın Kopmalara rağmen kurgu ve yazma işine devam etmek
Dosya aktarımının belirgin yavaşlaması Diskin okunamayan alanları tekrar tekrar denemesi Kullanımı azaltın, durumu bir uzmana danışın Tam disk taraması ya da birleştirme çalıştırmak
Büyük dosyalarda G/Ç (I/O) hataları Kötü sektörler, yıpranan okuma-yazma kafası Cihazı kapatın, profesyonel değerlendirme isteyin Kurtarma programlarıyla defalarca okumaya çalışmak
Yük altında aşırı ısınma Havalandırma yetersizliği, zorlanan diskler Cihazı serin, havalanan bir yere alın Isınan cihazı saatlerce yoğun yük altında çalıştırmak
Disk görünmüyor, “Başlat” uyarısı geliyor Bozulmuş dosya sistemi veya RAID yapısı “Yoksay”ı seçin, cihazı güvenle çıkarıp kapatın “Başlat”, “Sil” veya “İlk Yardım” kullanmak
Thunderbolt Duo arka paneli: iki Thunderbolt portu ve güç girişi.

Mac “Başlat” uyarısı verdiğinde ne yapmalısınız?

Mac’iniz harici RAID cihazınız için “Taktığınız disk bu bilgisayar tarafından okunamadı” diyorsa “Başlat…” düğmesine basmayın; “Yoksay”ı seçin. Başlatma işlemi diske yeni bir dosya sistemi yazar. Bu, mevcut yapının üzerine yazılması demektir ve kurtarmayı çok daha zorlaştırır.

Güvenli olarak şunları yapabilirsiniz:

  1. Uyarı penceresinde Yoksay‘ı seçin.
  2. Kablonun ve güç adaptörünün yerine tam oturduğunu kontrol edin; mümkünse başka bir Thunderbolt kablosu deneyin.
  3. Disk İzlencesi‘ni açıp cihazın listede görünüp görünmediğini yalnızca gözlemleyin. Hiçbir düğmeye basmayın.
  4. Cihaz yine bağlanmıyorsa güvenle çıkarın ve kapatın.
  5. Disklerin yuva sırasını (sol/sağ ya da 1/2) not edin ama diskleri kasadan çıkarmayın.

Kesinlikle kaçınmanız gerekenler:

  • Disk İzlencesi’nde İlk Yardım, Sil veya bölüntü işlemleri yapmak.
  • Bozuk diski yenisiyle değiştirip dizinin kendini yeniden oluşturmasına (rebuild) izin vermek. Zayıf diskten saatlerce süren tam okuma, kalan hasarı hızla büyütebilir.
  • Diskleri çıkarıp farklı bir bilgisayara tek tek takmak. Windows da diski “başlatmanızı” isteyebilir.
  • Veri önemliyse deneme yanılma yapan kurtarma programlarını çalıştırmak. Kötü sektörlerde tekrarlanan okuma denemeleri diski mekanik olarak zorlar.

Laboratuvardan not: RAID 1’de iki diskten birinin “sağlam” görünmesi rahatlatıcıdır ama yanıltıcı olabilir. Dosya sistemi bozulmuşsa sağlam disk de aynı bozuk yapıyı taşır. Bu yüzden her iki diski de korumak, hangisinin daha güncel ve tutarlı veri taşıdığını imaj üzerinden belirlemek gerekir.

Laboratuvarda RAID 1 veri kurtarma nasıl yapıldı?

Kurtarmanın temel ilkesi, orijinal disklere hiçbir şey yazmadan çalışmaktı. Tüm onarım ve yeniden yapılandırma işlemleri disklerin birebir kopyaları üzerinde yapıldı. Adımlar aşağıdaki sırayla ilerledi.

1. Teşhis ve diskleri sabitleme

İki disk kasadan çıkarılarak ayrı ayrı test edildi. HDD donanım ve firmware teşhisinde PC-3000 Express gibi profesyonel sistemler, diskin okuma kararlılığını ve kötü sektör yoğunluğunu güvenle ölçmeyi sağlar. Bulgular müşteriyle paylaşıldı ve onay alındı.

2. Yazma korumalı, sektör sektör imaj alma

Her iki diskin de yazma korumalı donanımla sektör sektör imajı (imaging) alındı. Önce daha sağlıklı disk kopyalandı; böylece en eksiksiz veri seti güvence altına alındı. Ardından bozuk diskten yalnızca gereken bölgeler hedefli olarak okundu. DeepSpar Disk Imager gibi araçlar, okuma zaman aşımlarını ve tekrar sayısını kontrol ederek zayıf diski gereksiz yere yormadan veri toplamaya yarar.

3. Sanal RAID yeniden yapılandırma

Aynalanmış dizi, orijinal kasaya güvenilmeden sanal olarak yeniden kuruldu (RAID yeniden yapılandırma). İki imajdaki veri blokları hizalandı. Bir diskte okunamayan alanlar diğerinden tamamlandı, tutarsızlıklar tek tek çözüldü.

4. HFS+ dosya sisteminin onarımı ve doğrulama

Bozuk HFS+ yapısı, işletim sisteminin standart bağlama mekanizması kullanılmadan imaj üzerinden ayrıştırılarak yeniden oluşturuldu. ACE Lab Data Extractor gibi araçlar bu tür dosya sistemi yeniden yapılandırması için kullanılır. Kurtarılan dosyalar sağlama toplamı (checksum) ve elle açma testleriyle kullanılabilirlik açısından kontrol edildi.

İki diskli kasa yapısı: her disk ayrı ayrı imajlanarak korunur.

Sonuç: 5,8 TB veri geri geldi

Vakada verinin yüzde 96,8’i geri kazanıldı. Yaklaşık 6 TB’lık arşivden 5,8 TB’tan fazla kullanılabilir veri kurtarıldı.

  • Kritik tüm video projeleri ve kurgu zaman çizelgeleri eksiksiz geri getirildi.
  • Sektör hasarı nedeniyle küçük bir grup önbellek (cache) ve geçici dosya kurtarılamadı.
  • Veriler doğrulandıktan sonra yeni bir harici diske aktarılarak teslim edildi.

Stüdyo, projeleri sıfırdan kurmak zorunda kalmadan kurguya devam edebildi. Kaybolan önbellek dosyaları kurgu yazılımlarınca yeniden üretilebilen türden dosyalardır; asıl değer taşıyan ham çekim ve proje dosyalarıdır.

Evde neleri güvenle deneyebilirsiniz, nerede durmalısınız?

Evde yalnızca kablo, port ve güç gibi müdahalesiz kontrolleri yapabilirsiniz; disk ses çıkarıyor, kopuyor ya da “Başlat” uyarısı geliyorsa durmalısınız. Aşağıdaki karar rehberi bu sınırı netleştirir.

  • Güvenle deneyebilirsiniz: Kabloyu ve adaptörü değiştirmek, başka bir porta ya da başka bir Mac’e takmak, Disk İzlencesi’nde görünürlüğü yalnızca kontrol etmek.
  • Durun ve kapatın: Tıklama, sürtünme ya da vızıltı sesi; tekrarlayan kopmalar; G/Ç hataları; cihazın hiç dönmemesi.
  • Hiç dokunmayın: Başlatma, formatlama, İlk Yardım, rebuild, disk sırasını değiştirme, diskleri açma.

Veri önemliyse kararsız kaldığınız her noktada cihazı kapalı tutmak en güvenli seçenektir. Kapalı bir disk zarar görmeye devam etmez.

Bu vakadan çıkarılacak dersler nelerdir?

En önemli ders şudur: RAID 1 bir yedek değil, çalışma sürekliliği önlemidir. Gerçek yedek, ana sistemden bağımsız ayrı bir kopyadır.

  • Ayrı yedek tutun: Aktif projelerin en az bir kopyasını farklı bir cihazda, tercihen bir kopyasını da farklı bir konumda saklayın.
  • Erken belirtileri ciddiye alın: Yavaşlama ve kopmalar “geçici” değildir; çoğu zaman bozulmanın başladığını gösterir.
  • Dizi durumunu izleyin: Cihazın yönetim yazılımında dizinin “degraded” uyarısını düzenli kontrol edin.
  • Isıyı yönetin: Çift diskli kasaları kapalı dolaplara sıkıştırmayın; havalandırma deliklerini kapatmayın.

Benzer bir senaryonun RAID 0 versiyonunu merak ediyorsanız WD My Book Duo RAID 0 klinik arşivi vakasını inceleyebilirsiniz. Daha büyük dizilerde rebuild sırasında yaşananlar için RAID 5 rebuild başarısız olduğunda yapılacaklar yazımız yol gösterir.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

RAID cihazınız bağlanmıyorsa, “Başlat” uyarısı veriyorsa ya da disklerden biri fiziksel belirti gösteriyorsa ve veri sizin için önemliyse profesyonel yardım almalısınız. Bu vakadaki gibi birleşik arızalarda hem donanım sabitleme hem de dosya sistemi onarımı gerekir.

Tüketici tipi yazılımlar, kararsız okumalar ve G/Ç hatalarıyla baş edemez; diski zorlayarak kalıcı plaka hasarına yol açabilir. Disk açılması gerekirse işlem mutlaka sertifikalı temiz oda (cleanroom) laboratuvarında yapılmalıdır.

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, Ataşehir’deki ISO sertifikalı temiz oda laboratuvarında RAID veri kurtarma ve harici depolama cihazı vakalarını ele alır. Ücretsiz analizle arızayı belirler, bulguları onayınıza sunar ve verileri yeni bir ortama aktararak teslim eder. Veriler gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya uygun şekilde işlenir. Kurtarma başarısı arızanın türüne ve hasarın derecesine bağlıdır; bu yüzden erken başvuru avantaj sağlar.

Önemli Noktalar

  • RAID 1 tek disk arızasına karşı korur; dosya sistemi bozulmasına ve iki diskin birlikte yıpranmasına karşı korumaz.
  • Kopmalar, yavaşlama, G/Ç hataları ve ısınma erken uyarı işaretleridir.
  • Mac “Başlat” diye sorduğunda “Yoksay”ı seçin; İlk Yardım, Sil ve rebuild işlemlerinden kaçının.
  • Disk sırasını not edin, diskleri çıkarmayın ve başka bilgisayarlara takmayın.
  • Laboratuvarda önce iki diskin de imajı alınır; dizi ve dosya sistemi imaj üzerinde onarılır.
  • Bu vakada PITS Global laboratuvarları verinin yüzde 96,8’ini, yani 5,8 TB’tan fazlasını kurtardı.

RAID cihazınız bağlanmıyor mu? Cihazı kapatın ve başka bir işlem yapmadan bize ulaşın: (0216) 599 00 11. Ataşehir merkez laboratuvarımızın yanı sıra İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimizden destek alabilir, ücretsiz kargo ile cihazınızı gönderebilirsiniz. Veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Hemen fiyat teklifi alın.

Sıkça Sorulan Sorular

RAID 1'de bir disk bozulursa veriler kaybolur mu?

Genellikle hayır. RAID 1'de iki disk aynı veriyi taşıdığı için biri bozulduğunda dizi diğeriyle çalışmaya devam eder. Ancak bu sırada dizi korumasızdır. Kalan disk de yıpranmışsa ya da dosya sistemi bozulmuşsa veriye erişim kaybolabilir. Bozuk diski değiştirip rebuild başlatmadan önce önemli verilerin ayrı bir yedeğini almak veya bir uzmana danışmak daha güvenlidir.

WD My Book Thunderbolt Duo Mac'te görünmüyorsa ne yapmalıyım?

Önce kabloyu, güç adaptörünü ve portu kontrol edin, mümkünse başka bir Thunderbolt kablosu deneyin. Disk İzlencesi'nde cihazın görünüp görünmediğine yalnızca bakın, hiçbir işlem yapmayın. Cihaz yine bağlanmıyor, kopuyor ya da ses çıkarıyorsa kapatın. Diskleri kasadan çıkarmayın ve başka bilgisayarlara takmayın; profesyonel değerlendirme isteyin.

RAID 1 disklerinden birini tek başına bilgisayara takarak verilerimi alabilir miyim?

Bu yöntem risklidir. Disk tek başına bağlandığında işletim sistemi onu tanımayabilir ve başlatma ya da formatlama önerebilir. Yanlışlıkla onaylanan bir uyarı, kurtarmayı çok zorlaştırır. Ayrıca disk zayıfsa tekrarlanan okuma denemeleri hasarı artırabilir. Veri önemliyse diskleri yerinde bırakın, sıralarını not edin ve imaj alınarak çalışılmasını sağlayın.

Kurtarılan video dosyaları sorunsuz açılır mı?

Yeterli okunabilir sektör varsa büyük video dosyaları tam olarak kurtarılabilir. Ancak bir dosyanın listede görünmesi açılacağı anlamına gelmez; bu yüzden doğrulama şarttır. Laboratuvarda dosyalar sağlama toplamı ve elle açma testleriyle kontrol edilir. Kötü sektöre denk gelen bölümler varsa bazı dosyalarda kısmi bozulma görülebilir; durum teslimden önce sizinle paylaşılır.

RAID cihazım yavaşladı ama hâlâ çalışıyor, beklemeli miyim?

Beklemeyin. Belirgin yavaşlama, ara ara kopma ve G/Ç hataları çoğu zaman disklerde gelişen sektör hasarının işaretidir. Cihaz hâlâ çalışırken önemli dosyaların bir kopyasını başka bir ortama almak en akıllıca adımdır. Kopyalama sırasında hatalar artıyor veya cihaz sürekli bağlantıyı kesiyorsa işlemi durdurup cihazı kapatın ve uzman desteği alın.

Sunucu Diski Veri Kurtarma: Tıklayan Kurumsal HDD Vakası

Kısa cevap: Tık sesi çıkaran ve BIOS’ta görünmeyen bir sunucu diskinden veri kurtarmak çoğu zaman mümkündür. Bunun için sunucuyu hemen kapatmanız, diski tekrar tekrar çalıştırmamanız ve temiz oda laboratuvarına göndermeniz gerekir. Arızalı okuma-yazma kafası donör parçayla değiştirilir. Ardından firmware onarılır ve diskin imajı alınır. Veriler bu imaj üzerinden kurtarılır.

Kurumsal sınıf diskler yoğun iş yüküne göre tasarlanır. Yine de mekanik olarak arızalanabilirler. Bu yazıda sunucu diski veri kurtarma sürecini PITS Global laboratuvarlarında çözülen gerçek bir vaka üzerinden anlatıyoruz. Vakada tık sesi çıkaran, BIOS’ta görünmeyen bir dosya sunucusu diski vardı. Ardından aynı durumla karşılaşan BT ekiplerinin ilk dakikalarda neler yapması gerektiğini adım adım ele alıyoruz.

Rack tipi bir sunucu; iş verileri genellikle içindeki disklerde tutulur.

Vaka: Güncellemeden sonra açılmayan dosya sunucusu

Orta ölçekli bir lojistik firmasının ana dosya sunucusu, rutin bir sistem güncellemesinin ardından yeniden başlatıldı ve bir daha açılmadı. İlk bakışta sıradan bir yeniden başlatma sorunu gibi görünüyordu. Ancak sunucudan ritmik bir tık sesi gelmeye başladı. Sunucunun BIOS ekranı da dahili diski artık algılamıyordu.

Bu disk; yıllara yayılan faturaları, müşteri kayıtlarını, sözleşmeleri ve sistem günlüklerini barındıran kurumsal sınıf bir HDD’ydi. Sunucu, farklı departmanlardaki 40’tan fazla çalışanın günlük işini taşıyordu. Bulut yedekleri ve iş ortaklarının sistemleriyle de senkronize çalışıyordu.

Yedek vardı, ama altı günlüktü

Firmanın bir yedekleme sistemi vardı, fakat son kopya altı gün önce alınmıştı. Bu da yaklaşık bir haftalık sevkiyat belgesinin, müşteri yazışmasının ve yeni sözleşmenin kayıp olması anlamına geliyordu. Lojistikte bu tür bir boşluk; geciken sevkiyatlara, kesilemeyen faturalara, hizmet seviyesi sözleşmelerinin (SLA) ihlaline ve müşteri güveninin zedelenmesine yol açabilir.

Şirket içinde yapılan kurtarma denemeleri sonuç vermedi. Bunun üzerine firmanın BT yöneticisi PITS Global ile iletişime geçti. Disk laboratuvara ulaşır ulaşmaz incelenmek üzere sertifikalı temiz odaya alındı.

Sunucu diski neden tık sesi çıkarır?

Sunucu diskinden gelen ritmik tık sesi, büyük olasılıkla okuma-yazma kafasının (head) veriyi okuyamadığını ve sürekli başa döndüğünü gösterir. Kafa grubu ya hasar görmüştür ya da plakadaki (platter) servis bilgilerine ulaşamıyordur. Bu sırada disk çalışmaya devam ettikçe hasar büyüyebilir.

Yoğun kullanılan ortamlarda kafa arızasının yaygın nedenleri şunlardır:

  • Kafa çarpması (head crash): Kafanın plaka yüzeyine temas etmesi.
  • Mikro titreşimler: Rack içinde sürekli çalışan fanlar ve diğer disklerden gelen titreşim.
  • Elektrik dalgalanmaları: Ani kesinti ya da gerilim değişimleri.
  • Yıpranma: Yıllarca kesintisiz çalışmanın mekanik parçalar üzerindeki etkisi.

Bu vakada yapılan ilk teşhis, sorunun mekanik olduğunu doğruladı. Kafalardan biri arızalanmıştı ve plaka yüzeyinde sürükleniyordu. Neyse ki plakaların birçok bölgesi hâlâ okunabilir durumdaydı.

Laboratuvardan not: Plakaya sürtünen bir kafa, disk her açıldığında yüzeyde yeni çizikler bırakabilir. “Bir kez daha deneyelim” diye yapılan her yeniden başlatma, kurtarılabilecek alanı küçültebilir. Tık sesini duyduğunuz anda yapılacak en doğru şey sunucuyu kapatmaktır.

Laboratuvarda tıklayan sunucu diskine ne yapıldı?

Disk, önce fiziksel olarak onarıldı. Ardından diske yazılmadan kontrollü biçimde imajı alındı ve veriler bu kopya üzerinden kurtarıldı. Bu sıra rastgele değildir. Önce diski güvenle okunabilir hâle getirmek, sonra tek bir okuma geçişiyle mümkün olan en fazla veriyi almak gerekir.

Kapağı açık bir HDD’de plaka ve kafa grubu üzerinde çalışma.

1. Temiz odada kafa grubu değişimi

Mühendislerimiz, uyumlu bir donör diskten alınan parçalarla hasarlı kafa grubunu değiştirdi (head stack replacement). Bu işlem yalnızca temiz oda (cleanroom) koşullarında yapılabilir. Normal bir odadaki toz zerresi bile plaka ile kafa arasındaki çok dar mesafede yeni hasara yol açar. Ayrıca kafalar, ciddi hasarlı bölgeleri atlayıp okunabilir alanlara yönelecek şekilde ayarlandı.

2. Firmware ve çevirmen tablosu onarımı

Mekanik onarımla eş zamanlı olarak diskin firmware modülleri incelendi ve onarıldı. Diskin iç yapısına doğru erişimi sağlayan çevirmen tablosu (translator) yeniden oluşturuldu. Çevirmen tablosu, işletim sisteminin gördüğü mantıksal adresleri plakadaki fiziksel konumlarla eşleştirir. Bozulduğunda disk mekanik olarak sağlam olsa bile veriye ulaşılamaz. Bu tür firmware ve servis alanı (service area) işlemleri PC-3000 Express gibi özel donanımlarla yapılır.

3. Sektör sektör kontrollü imaj alma

Disk kararlı hâle geldikten sonra sektör sektör imajı (imaging) alındı. Zayıf diskte imaj alma işi, DeepSpar Disk Imager gibi okuma hızını ve hatalı bölgelerdeki denemeleri kontrol edebilen cihazlarla yapılır. Böylece sağlam bölgeler önce okunur, sorunlu alanlara en sona bırakılır. Tüm işlemler kayıt altına alınarak süreç izlenebilir tutuldu.

4. Dosya sistemi ve meta verinin yeniden yapılandırılması

Ham veri tek başına yeterli değildi. Veri mühendislerimiz imaj üzerinden parçalı dosya yapılarını ve meta verileri yeniden oluşturdu. Bu adım atlansaydı, kurtarılan dosyaların çoğu firmanın kurumsal yazılımlarında çalışmayacaktı. Bu aşamada ACE Lab Data Extractor gibi dosya sistemi yeniden yapılandırma araçları kullanılır.

İncelenen bir sunucu ve ondan sökülen 3.5″ diskler.

Sonuç: Verilerin yaklaşık %95’i kurtarıldı

Temiz oda onarımı ve dijital yeniden yapılandırma yaklaşık 72 saat sürdü. Sonunda diskteki verilerin yaklaşık %95’i kurtarıldı. Kurtarılan veriler arasında SQL veritabanı anlık görüntüleri, finans tabloları, sistem günlükleri ve taranmış sözleşmeler vardı.

Doğruluğu teyit etmek için firmanın BT ekibiyle uzaktan bir doğrulama oturumu yapıldı. Veriler gerçek zamanlı olarak birlikte kontrol edildi. Onaylanan veriler şifreli bir harici depolama birimine aktarılarak teslim edildi.

Bu süre ve oran, bu vakaya özgüdür. Her diskin hasarı farklıdır; başarı arızanın türüne ve hasarın derecesine bağlıdır.

Sunucu diski arızalandığında ilk ne yapmalısınız?

Sunucu diskinde fiziksel arıza belirtisi varsa en güvenli ilk adım, sistemi düzgünce kapatıp diske dokunmadan uzman değerlendirmesi istemektir. Aşağıdaki tablo, sık görülen belirtileri ve doğru tepkiyi özetliyor.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Ritmik tık sesi Okuma-yazma kafası arızası Sunucuyu kapatın, diski etiketleyin Tekrar tekrar açıp denemeyin
Sürtünme veya kazıma sesi Kafanın plakaya temas etmesi Gücü hemen kesin Diski çalışır hâlde bırakmayın
Disk BIOS’ta/RAID kartında görünmüyor Kafa, PCB veya firmware arızası Kablo ve bağlantıları kontrol edin, sonra durun Diski başlatmayın (initialize), formatlamayın
Disk görünüyor ama dosya sistemi bozuk Mantıksal hasar, kötü sektörler Diske yazmayı durdurun, yedekleri kontrol edin CHKDSK, fsck veya onarım aracı çalıştırmayın
RAID dizisi “degraded” uyarısı Dizideki bir veya daha fazla disk arızası Disklerin sırasını not edin Rebuild başlatmayın, diskleri yer değiştirmeyin

BT ekipleri için güvenli kontrol listesi

  1. Sunucuyu işletim sistemi üzerinden düzgünce kapatın; mümkün değilse gücü kesin.
  2. Sunucu ekranındaki ve RAID denetleyicisindeki hata mesajlarının fotoğrafını çekin.
  3. Birden çok disk varsa her diskin yuva numarasını etiketleyin.
  4. Sunucu modelini, RAID seviyesini ve dosya sistemini (NTFS, ext4 vb.) not edin.
  5. En son yedeğin tarihini ve kapsamını belirleyin; eksik kalan dönemi tespit edin.
  6. Diski kendiniz açmayın, PCB değiştirmeyin, kurtarma programlarını arızalı diske yazacak şekilde çalıştırmayın.

Daha fazla belirti ve anlamı için hard disk arıza belirtileri rehberimize göz atabilirsiniz. Sunucunuz RAID 5 dizisi kullanıyorsa rebuild başarısız olduğunda yapılması gerekenler yazısı da işinize yarar.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Diskte tık, sürtünme ya da bip sesi varsa, disk BIOS’ta görünmüyorsa veya kurum içi denemeler sonuç vermediyse profesyonel yardım almanın zamanı gelmiştir. Bu durumlar fiziksel hasara işaret eder. Yazılımla çözülemezler ve her deneme durumu ağırlaştırabilir.

Bu vakada da firmanın kendi denemeleri sonuç vermemişti. Yine de diskin plakalarının büyük bölümü sağlam kaldığı için yüksek oranda kurtarma mümkün oldu. Ne kadar erken durursanız, kurtarılabilecek alan o kadar korunur.

Temiz odada mikroskop altında yapılan hassas inceleme.

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri olarak sunucu veri kurtarma taleplerini İstanbul Ataşehir’deki ISO sertifikalı temiz oda laboratuvarımızda değerlendiriyoruz. Süreç ücretsiz ön analizle başlar. Bulguları size bildirir, onayınız olmadan işleme geçmeyiz. Fiziksel onarım gerekiyorsa temiz odada yapılır, ardından orijinal diske yazmadan imaj alınır. Veriler imaj üzerinden kurtarılır, dosya listesi sizinle doğrulanır ve yeni bir ortama aktarılır. Ayrıntılar için veri kurtarma sürecimizi inceleyebilirsiniz.

Kurumsal verinin gizliliği

Sunucu disklerinde çoğunlukla müşteri kayıtları, sözleşmeler ve finansal veriler bulunur. Bu veriler 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) kapsamında hassasiyet gerektirebilir. Laboratuvarımızda veriler gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya uygun şekilde işlenir.

Bu vakadan BT yöneticileri ne öğrenmeli?

Bu vakanın ana dersi şudur: kurumsal disk de arızalanır ve yedeğinizin yaşı, kaybedeceğiniz iş gününü belirler. Üç önlem öne çıkıyor:

  • Sık artımlı yedekleme yapın: RAID koruması olsa bile yedekler günlük, kritik sistemlerde saatlik alınmalıdır. RAID bir yedek değildir; yalnızca disk arızasına karşı süreklilik sağlar.
  • S.M.A.R.T. izlemesi kurun: Disk sağlığını sürekli izleyen araçlar ve arıza öngörü uyarıları, sorunları veri kaybından önce fark etmenizi sağlar. Yeniden atanan sektör sayısındaki artış gibi uyarıları ciddiye alın.
  • Kriz öncesi bir kurtarma partneri belirleyin: Arıza anında araştırma yapmak zaman kaybettirir. Hangi laboratuvarla çalışacağınızı acil durum planınıza önceden ekleyin.
İmaj üzerinden dosya yapısının incelendiği veri kurtarma aşaması.

Önemli Noktalar

  • Sunucu diskinden gelen tık sesi çoğunlukla okuma-yazma kafası arızasını gösterir.
  • Tık sesini duyduğunuzda sunucuyu kapatın; tekrar tekrar başlatmak plakalara zarar verebilir.
  • CHKDSK, fsck, formatlama, diski başlatma ve RAID rebuild işlemlerinden kaçının.
  • Profesyonel süreç: temiz odada kafa değişimi, firmware onarımı, kontrollü imaj alma ve dosya sistemi yeniden yapılandırma.
  • PITS Global laboratuvarlarındaki bu vakada veriler yaklaşık 72 saatte, %95 civarında kurtarıldı; sonuç her diskte farklıdır.
  • Sık artımlı yedekleme ve S.M.A.R.T. izleme, bu tür krizlerin etkisini en aza indirir.

Sunucu diskiniz arızalandıysa bize ulaşın

Sunucunuzdaki disk tık sesi çıkarıyorsa veya hiç görünmüyorsa, diski çalıştırmayı bırakın ve bizi arayın: (0216) 599 00 11. PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri; İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubeleriyle hizmet verir. Ücretsiz analiz ve ücretsiz kargo sunuyoruz; veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Hemen fiyat teklifi alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Sunucu diski tık sesi çıkarıyorsa veriler tamamen kayboldu mu?

Hayır, tık sesi çoğu zaman verinin kaybolduğu anlamına gelmez. Genellikle okuma-yazma kafasının veriye ulaşamadığını gösterir; plakalardaki veri büyük ölçüde yerinde durabilir. Ancak disk çalışmaya devam ederse hasarlı kafa plakayı çizebilir. Sunucuyu hemen kapatıp diski temiz oda laboratuvarında değerlendirmek, kurtarma şansını korumanın en güvenli yoludur.

RAID kullanan bir sunucuda tek disk arızalanırsa ne yapmalıyım?

Önce yedeklerinizin güncel olup olmadığını kontrol edin. Dizinin durumunu değiştirecek işlemlerden kaçının. Rebuild başlatmayın, diskleri yuvalardan çıkarıp yer değiştirmeyin. Disklerin sırasını etiketleyin ve RAID denetleyicisindeki hata mesajlarını kaydedin. Dizide ikinci bir disk de zayıfsa rebuild sırasında dizi tamamen çökebilir. Veri kritikse önce uzman değerlendirmesi isteyin.

Sunucu diskini kendi teknik ekibimiz açıp kafayı değiştirebilir mi?

Önerilmez. Kafa değişimi uyumlu donör parça, özel ayar ve toz içermeyen temiz oda ortamı gerektirir. Normal ortamda açılan bir diskte toz zerreleri plakalara yerleşir ve kalıcı hasara yol açabilir. Ayrıca kafa değişiminden sonra çoğu zaman firmware ve adaptif parametre ayarı da gerekir. Yanlış bir müdahale, verinin kurtarılabilir kısmını ciddi ölçüde azaltabilir.

Sunucu diskinden veri kurtarma ne kadar sürer?

Süre, arızanın türüne, diskin kapasitesine ve plakalardaki hasarın derecesine bağlıdır. PITS Global laboratuvarlarındaki bu vakada temiz oda onarımı ve yeniden yapılandırma yaklaşık 72 saat sürdü. Ancak bu yalnızca o vakaya ait bir süredir. Kesin bilgi, ücretsiz ön analizden sonra diskinizin durumuna göre verilir.

Kurumsal verilerimin gizliliği laboratuvarda nasıl korunur?

Müşteri kayıtları, sözleşmeler ve finansal veriler içeren sunucu diskleri gizlilik ilkesiyle ele alınır. Veriler KVKK'ya uygun şekilde işlenir ve yalnızca kurtarma işlemi için kullanılır. Kurtarılan veriler müşteriyle birlikte doğrulandıktan sonra yeni bir depolama ortamına aktarılarak teslim edilir. Bu vakada da veriler şifreli bir harici depolama birimiyle teslim edildi.

Dell PowerEdge Veri Kurtarma: RAID Kontrolcüsü Yanan R740xd Vakası

Kısa cevap: Dell PowerEdge sunucuda RAID kontrolcüsü bozulduğunda diskler genellikle sağlamdır. Sadece dizinin nasıl okunacağı bilgisi erişilemez hâle gelir. Diskleri sırasını bozmadan çıkarıp her birinin imajını almak ve RAID’i sanal ortamda yeniden kurmak gerekir. Böylece veriler çoğu durumda eksiksiz kurtarılabilir. Yeni dizi oluşturmak ya da initialize etmek bu şansı yok edebilir.

Bir sabah sunucunuz açılmıyor ya da açılıyor ama paylaşılan klasörlerin hiçbiri görünmüyor. Disklerin ışıkları yanıyor, sesler normal. Buna rağmen işletim sistemi RAID birimini bulamıyor. Dell PowerEdge veri kurtarma taleplerinde sık karşılaştığımız bu tablo, çoğu zaman disklerden değil RAID kontrolcüsünden kaynaklanır.

Bu yazıda PITS Global laboratuvarlarında çözülen gerçek bir vakayı, bir pazarlama ajansının Dell EMC PowerEdge R740xd sunucusunu anlatıyoruz. Ardından aynı durumda sizin neyi güvenle yapabileceğinizi ve nerede durmanız gerektiğini adım adım açıklıyoruz.

Vakadakine benzer bir Dell EMC PowerEdge rack sunucu ön görünümü

Vaka özeti: RAID 5 birimi neden bir anda kayboldu?

Orta ölçekli bir pazarlama ajansının tüm iş verisi tek bir Dell PowerEdge R740xd sunucudaydı. Sunucu RAID 5 olarak yapılandırılmıştı. İçinde müşteri dosyaları, kreatif çalışmalar, kampanya dosyaları ve proje belgeleri bulunuyordu.

Ofiste yaşanan bir elektrik dalgalanması (power surge) RAID kontrolcüsünü bozdu. Disklerin her biri çalışır durumdaydı. Ancak kontrolcü devre dışı kaldığı için RAID 5 yapısı okunamaz hâle geldi ve tüm birim erişilemez oldu. Ajansın günlük işleri tamamen durdu.

Diskler sağlamken veri neden görünmez?

Çünkü RAID 5’te hiçbir disk tek başına anlamlı bir dosya içermez. Veri, şerit (stripe) adı verilen bloklar hâlinde disklere dağıtılır. Her şeritte bir de eşlik (parity) bloğu bulunur ve bu blok diskler arasında döner. Bu düzeni çözen ve işletim sistemine tek bir birim olarak sunan şey kontrolcüdür.

RAID 5 bir diskin arızalanmasına dayanabilir. Fakat kontrolcünün kendisi devreden çıktığında işletim sistemi açısından tüm diskler aynı anda çevrimdışı kalmış gibi görünür. Veri yerinde durur; eksik olan, onu okuyacak “harita”dır.

RAID kontrolcüsü arızalanınca ilk ne yapmalısınız?

İlk iş, sunucuyu düzgünce kapatmak ve dizinin mevcut durumunu hiçbir şeyi değiştirmeden kayıt altına almaktır. Bu aşamada yapılan acele müdahaleler, kurtarılabilir bir durumu kalıcı veri kaybına çevirebilir.

Güvenle yapabilecekleriniz

  1. Sunucuyu kapatın ve tekrar tekrar yeniden başlatmayın.
  2. Ön paneldeki ve kontrolcü yapılandırma ekranındaki uyarıları fotoğraflayın. Ekrana dokunmadan sadece okuyun.
  3. Her diskin hangi yuvada (bay) olduğunu etiketleyin. Disk sırası, yeniden yapılandırmanın temelidir.
  4. Kontrolcü modeli, RAID seviyesi, disk sayısı ve biliniyorsa şerit boyutu gibi bilgileri not edin.
  5. Elektrik altyapısını kontrol ettirin. Dalgalanma tekrarlanırsa başka bileşenler de zarar görebilir.

Kesinlikle yapmamanız gerekenler

  • Yeni bir sanal disk (virtual disk) oluşturmayın, diziyi initialize etmeyin.
  • Yeniden oluşturma (rebuild) başlatmayın ve disklerin yerlerini değiştirmeyin.
  • Emin olmadığınız bir “yabancı yapılandırmayı içe aktar” (import foreign configuration) ya da “temizle” (clear) seçeneğini onaylamayın.
  • Diskleri tek tek bir bilgisayara takıp Windows’un “Diski başlatmak istiyor musunuz?” sorusuna evet demeyin.
  • CHKDSK, fsck veya benzeri onarım araçlarını çalıştırmayın.

Laboratuvardan not: Kontrolcüyü aynı modelle değiştirip yapılandırmayı içe aktarmak bazen işe yarar. Ancak yanlış seçilen tek bir menü seçeneği, dizinin meta verisinin üzerine yazabilir. Yedeği olmayan kritik veride bu denemeyi uzman gözetimi olmadan yapmanızı önermiyoruz.

Belirtiye göre ne anlama gelir, ne yapmalı?

Aşağıdaki tablo, PowerEdge ve benzeri sunucularda sık görülen tabloları ilk değerlendirme için özetler. Kesin teşhis yerine geçmez.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Elektrik olayından sonra RAID birimi tamamen kayboldu Kontrolcü veya kontrolcü meta verisi hasarı Sunucuyu kapatın, disk sırasını etiketleyin Yeni dizi oluşturmak, initialize
Açılışta “foreign configuration” uyarısı Kontrolcü disklerdeki yapılandırmayı kendi kaydıyla eşleştiremiyor Uyarıyı fotoğraflayıp uzmana danışın “Clear” seçeneğini onaylamak
Birim “Degraded” görünüyor Bir disk diziden düşmüş Önemli verinin güncel yedeğini doğrulayın Yedek yokken rebuild başlatmak
İki veya daha fazla disk “Failed” Çoklu disk arızası ya da kontrolcü hatası Sunucuyu kapatıp profesyonel destek alın Diskleri “Online” olarak zorlamak
Disklerden tık veya sürtünme sesi Fiziksel disk hasarı Sunucuyu hemen kapatın Tekrar tekrar açıp kapatmak

Laboratuvarda Dell PowerEdge sunucudan veri nasıl kurtarıldı?

Vakada izlenen yol, orijinal disklere tek bir bayt yazmadan dizinin sanal bir kopyasını kurmaktı. Süreç dört aşamada ilerledi.

Kapağı açık bir rack sunucunun iç yapısı ve kablo düzeni

1. Ön analiz: Diskler sağlam mı?

Sunucu laboratuvara ulaştığında önce her disk tek tek incelendi. Okuma-yazma kafası (head) çarpması veya motor sorunu gibi fiziksel bir hasar bulunmadı. Bu, kurtarma açısından olumlu bir tabloydu. Hasar mantıksal düzeyde, kontrolcü katmanındaydı.

2. Dizinin “planını” çıkarmak

Ardından özgün RAID 5 parametreleri belgelendi:

  • Disk sayısı ve sırası
  • Şerit boyutu ve eşlik düzeni
  • Kontrolcü meta verisi
  • Mantıksal birim (logical volume) yapısı

Bu bilgiler, sonraki yeniden yapılandırmanın şablonunu oluşturdu.

3. Sektör sektör imaj alma

Diskler sunucudan çıkarıldı ve donanımsal yazma engelleyiciler (write-blocker) kullanılarak her birinin sektör sektör imajı (imaging) alındı. Bu sayede orijinal diskler değiştirilmeden korundu. Sonraki tüm denemeler yalnızca imajlar üzerinde yapıldı.

Fiziksel sorunlu disklerde bu adım, DeepSpar Disk Imager gibi kontrollü okuma yapan cihazlarla yürütülür. Bu vakada diskler sağlam olduğu için imaj alma sorunsuz tamamlandı.

4. RAID 5’in sanal olarak yeniden kurulması

Mühendisler imajlar üzerinde özel RAID yeniden yapılandırma yazılımlarıyla dizinin sanal kopyasını oluşturdu:

  • Doğru disk sırası belirlendi.
  • Kontrolcü düzeyindeki eksik meta veri yeniden oluşturuldu.
  • Eşlik dönüş düzeni (parity rotation) doğru şekilde eşleştirildi.
  • Mantıksal birim haritası yeniden kuruldu.

Böylece fiziksel sunucuya ya da yeni bir kontrolcüye gerek kalmadan dosya sistemi bütünüyle okunabilir hâle geldi.

Sunucudan çıkarılan diskler, imaj alma öncesi sırasıyla bekliyor

Sonuç: Hangi veriler kurtarıldı?

Sanal dizi tamamlandıktan sonra ajansın iş açısından kritik tüm dosyaları çıkarıldı. Kurtarılan veriler arasında şunlar vardı:

  • Adobe Illustrator ve Photoshop dosyaları
  • Excel raporları ve Word belgeleri
  • Sözleşmeler ve marka materyalleri içeren müşteri klasörleri
  • Arşivlenmiş e-postalar ve proje takvimleri

Ajans birkaç gün içinde, tek bir dosya kaybetmeden çalışmaya geri döndü. Müşteri verisi barındıran sunucularda bu dosyalar kişisel veri de içerebilir. Bu nedenle tüm süreç gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya uygun şekilde yürütülür.

Bu vakadan çıkarılacak ders nedir?

En önemli ders şu: RAID bir yedek değildir. RAID 5 bir disk arızasına karşı süreklilik sağlar. Kontrolcü arızası, elektrik olayı, yanlışlıkla silme veya fidye yazılımına karşı koruma sağlamaz.

Sunucunuzu korumak için kontrol listesi

  • Kesintisiz güç kaynağı (UPS): Sunucuyu dalgalanma ve ani kesintilere karşı koruyun.
  • RAID yapılandırma yedeği: Kontrolcü ayarlarını dışa aktarıp sunucudan ayrı bir yerde saklayın.
  • Düzenli sağlık kontrolü: Kontrolcü firmware’ini ve disk durumunu periyodik olarak izleyin.
  • Kurum dışı yedek: Kritik verinin bir kopyasını farklı bir fiziksel konumda veya bulutta tutun.
  • Geri yükleme testi: Yedeğin gerçekten açılabildiğini belirli aralıklarla deneyin.

Ne zaman profesiyonel destek almalısınız?

RAID birimine erişemiyorsanız ve verinin güncel, doğrulanmış bir yedeği yoksa, sunucuya müdahale etmeden önce destek almanız en güvenli yoldur. Özellikle şu durumlarda beklemeyin:

  • Elektrik olayından sonra birim tamamen kaybolduysa
  • Kontrolcü yabancı yapılandırma veya meta veri hatası veriyorsa
  • Birden fazla disk arızalı görünüyorsa
  • Bir rebuild denemesi yarıda kaldıysa
  • Disklerden olağan dışı ses geliyorsa

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, Ataşehir’deki merkez laboratuvarında sunucu veri kurtarma ve RAID veri kurtarma çalışmaları yürütür. Disklerin açılması gereken fiziksel işlemler ISO sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında yapılır. Rebuild sırasında çöken dizilerle ilgili ayrıntılı bilgi için RAID 5 rebuild başarısız olduğunda yapılması gerekenler yazımıza da göz atabilirsiniz.

Temiz oda ortamında koruyucu kıyafetle çalışan laboratuvar ekibi

Önemli Noktalar

  • RAID kontrolcüsü bozulduğunda diskler çoğu zaman sağlamdır; kaybolan, dizinin okuma düzenidir.
  • Yeni dizi oluşturmak, initialize etmek veya rebuild başlatmak kurtarma şansını ciddi biçimde düşürebilir.
  • Disklerin yuva sırasını mutlaka etiketleyin.
  • Profesyonel süreçte önce her diskin imajı alınır, RAID imajlar üzerinde sanal olarak kurulur.
  • RAID bir yedek değildir; UPS, yapılandırma yedeği ve kurum dışı yedek birlikte kullanılmalıdır.

Sunucunuzdaki RAID birimine erişemiyorsanız sistemi kapatın ve bizi (0216) 599 00 11 numarasından arayın. İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimize başvurabilir veya ücretsiz kargo ile cihazınızı gönderebilirsiniz. Analiz ücretsizdir ve veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Hemen fiyat teklifi alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Dell PowerEdge sunucuda RAID kontrolcüsünü aynı modelle değiştirirsem verilerim geri gelir mi?

Bazı durumlarda aynı model kontrolcü takıldığında disklerdeki yapılandırma tanınır ve içe aktarılabilir. Ancak meta veri hasar gördüyse ya da yanlış menü seçeneği onaylanırsa dizi bilgisi silinebilir. Verinin güncel bir yedeği yoksa bu işlemi deneme yanılma yoluyla yapmamanız, önce disklerin imajının alınmasını sağlamanız daha güvenlidir.

RAID 5 diskleri tek tek bilgisayara takılarak dosyalar okunabilir mi?

Hayır. RAID 5'te veri şeritler hâlinde bütün disklere dağıtılır ve eşlik bilgisi de diskler arasında döner. Tek bir diskte bütün dosyalar yer almaz. Üstelik Windows diski tanımadığında başlatma önerebilir; bunu onaylamak diskin başına yazma yapar. Diskler ancak doğru sıra ve parametrelerle birlikte okunduğunda anlamlı veri verir.

Elektrik dalgalanması sunucu disklerine de zarar verir mi?

Verebilir. Dalgalanma yalnızca RAID kontrolcüsünü değil, disklerin elektronik kartlarını (PCB) ya da güç kaynağını da etkileyebilir. Bu yüzden laboratuvarda önce her disk ayrı ayrı test edilir. Disklerden biri fiziksel olarak hasarlıysa, imaj almadan önce gerekli onarım yapılır. Elektrik olayından sonra sunucuyu tekrar tekrar açmamak bu riski azaltır.

Sunucu veri kurtarma sırasında şirket verilerimin gizliliği nasıl korunur?

Veriler gizlilik ilkesiyle ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na (KVKK) uygun şekilde işlenir. Çalışmalar orijinal disklere yazılmadan imajlar üzerinde yürütülür ve kurtarılan veriler yeni bir ortama aktarılarak teslim edilir. Müşteri bilgisi içeren sunucularda bu yaklaşım hem veri bütünlüğünü hem de gizliliği korumaya yardımcı olur.

RAID kontrolcü arızasında verileri kurtarmak için sunucunun tamamını göndermem gerekir mi?

Çoğu durumda diskler yeterlidir, ancak disklerin yuva sırasını etiketlemeniz çok önemlidir. Kontrolcü modeli ve RAID ayarları biliniyorsa bunları da not edin. Bazı durumlarda kontrolcü veya sunucunun kendisi teşhise yardımcı olabilir. Göndermeden önce bizi arayarak durumunuza en uygun yolu birlikte belirleyebilirsiniz.

WD My Book Duo Veri Kurtarma: Çöken RAID 0’dan Klinik Arşivi

Kısa cevap: RAID 0 olarak kurulmuş bir WD My Book Duo’da disklerden biri bozulunca verilerin tamamı erişilemez olur. Bunun nedeni, her dosyanın parçalarının iki diske dağıtılmış olmasıdır. Yine de veri çoğu zaman kurtarılabilir. Bunun için iki diskin de kontrollü imajı alınır ve dizi sanal olarak yeniden kurulur. Cihazı kapatın, diskleri başlatmayın, formatlamayın.

WD My Book Duo veri kurtarma talepleri genellikle aynı şekilde başlar. Sorunsuz çalışan cihaz bir gün açılmaz ya da bilgisayar diski hiç görmez. Kullanıcı da çoğu zaman cihazın RAID 0 modunda çalıştığını o ana kadar bilmemiştir. Bu yazıda PITS Global laboratuvarlarında ele alınan gerçek bir vakayı anlatıyoruz: Bir çocuk kliniğinin 16TB’lık My Book Duo’su tek bir disk yüzünden tamamen kilitlenmişti. Arıza anında güvenle yapabileceklerinizi ve nerede durmanız gerektiğini de adım adım açıklıyoruz.

WD My Book Duo nedir, RAID 0 neden risklidir?

WD My Book Duo, içinde iki adet 3.5″ sabit disk bulunan ve bilgisayara USB ile bağlanan masaüstü bir harici depolama cihazıdır. Bazen NAS sanılsa da ağ cihazı değildir, doğrudan bağlı depolama (DAS) sınıfındadır. İki disk RAID 0, RAID 1 veya ayrı birimler olarak yapılandırılabilir.

WD My Book Duo: ön paneldeki ışıklar iki diskin durumunu gösterir

RAID 0’da (şeritleme, striping) veri küçük bloklar hâlinde iki diske sırayla yazılır. Hız ve kapasite artar ama yedeklilik yoktur. Bir disk okunamaz olduğunda dosyaların yarısı eksik kalır, dolayısıyla tek bir dosya bile açılamaz. Cihaz kutudan çoğunlukla bu modda çıktığı için birçok kullanıcı riski fark etmez.

Mod Kullanılabilir kapasite Bir disk bozulursa Kimler için uygun?
RAID 0 (şeritleme) İki diskin toplamı Tüm veriye erişim kaybolur Yalnızca başka yerde yedeği olan geçici veriler
RAID 1 (aynalama) Tek diskin kapasitesi Veri diğer diskte okunmaya devam eder Ofis belgeleri, arşiv, hasta ya da müşteri kayıtları
Ayrı birimler (JBOD) İki diskin toplamı Yalnızca bozulan diskteki veri etkilenir Verilerini elle ayırmak isteyenler

Şunu unutmayın: RAID 1 de yedek değildir. Silme, virüs ya da fidye yazılımı iki diski aynı anda etkiler. Asıl koruma, ayrı bir ortamdaki düzenli yedektir.

Vaka: Bir çocuk kliniğinin arşivi neden tamamen kilitlendi?

Klinik, günlük işleyişini 16TB’lık bir WD My Book Duo üzerinde yürütüyordu. Cihazın içinde helyum dolgulu iki adet 8TB disk vardı ve RAID 0 olarak yapılandırılmıştı. Disklerden birinde ağır okuma sorunları ve kötü sektörler (bad sector) ortaya çıkınca dizi bozuldu, verilerin hiçbirine erişilemedi.

Cihazda klinik için kritik olan şu veriler bulunuyordu:

  • Elektronik sağlık kayıtları: aşı takvimleri, muayene notları, büyüme çizelgeleri
  • Hasta kayıt ve sigorta formları
  • Randevu planlama verileri
  • İç yazışmalar, raporlar ve prosedür belgeleri

Bu kayıtlara erişilemediği için tedaviler gecikebilir, faturalama durabilir ve hasta güveni sarsılabilirdi. Klinik bu yüzden cihazı vakit kaybetmeden PITS Global laboratuvarlarına gönderdi.

My Book Duo arızalandığında ilk ne yapmalısınız?

İlk iş, cihaza yazma yapabilecek her işlemi durdurmak ve fiziksel arıza belirtisi varsa cihazı kapatmaktır. Aşağıdaki tablo, sık görülen belirtilerin ne anlama gelebileceğini ve nasıl davranmanız gerektiğini özetler.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Cihaz bilgisayarda hiç görünmüyor Kablo, adaptör, USB portu ya da kasa kartı sorunu Kabloyu, adaptörü ve başka bir portu ya da bilgisayarı deneyin Kasayı açıp diskleri doğrudan bilgisayara takmak
Windows “Diski başlat” ya da “Biçimlendirmeniz gerekir” diyor RAID bilgisi okunamıyor, bir disk arızalı olabilir Pencereyi iptal edip cihazı çıkarın Diski başlatmak, formatlamak, CHKDSK çalıştırmak
Disk ışıklarından biri hata gösteriyor Disklerden birinde okuma sorunu Cihazı kapatın, disklerin yuva sırasını not edin Diskleri yer değiştirmek, yeni disk takıp diziyi yeniden kurmak
Tıklama, vızıltı veya sürtünme sesi Okuma-yazma kafası ya da motor arızası Hemen kapatın, profesyonel değerlendirme isteyin Cihazı tekrar tekrar açıp kapatmak
Dosyalar açılıyor ama çok yavaş, kopyalama donuyor Bir diskte yayılan kötü sektörler Kopyalamayı durdurun, cihazı zorlamayın Saatlerce kopyalama denemek, kurtarma programı çalıştırmak

Evde güvenle yapabilecekleriniz

  1. Cihazın kendi güç adaptörüne ve sağlam bir prize bağlı olduğundan emin olun.
  2. Farklı bir USB kablosu ve bilgisayarda başka bir USB portu deneyin.
  3. Windows’ta Başlat menüsüne sağ tıklayıp Disk Yönetimi‘ni açın. Cihazın listede görünüp görünmediğine yalnızca bakın, hiçbir işlem yapmayın.
  4. Mac’te Disk İzlencesi‘nde cihazın görünüp görünmediğini kontrol edin. İlk Yardım‘ı çalıştırmayın.
  5. Bu adımlarla sorun çözülmezse cihazı kapatın ve durumu not edin.

Kesinlikle yapmamanız gerekenler

  • Kasayı açıp diskleri tek tek bilgisayara takmak ya da yuvalarını değiştirmek
  • WD yazılımıyla veya Disk Yönetimi’nden RAID modunu değiştirmek, diziyi sıfırlamak
  • Arızalı diski yenisiyle değiştirip yeniden kurulum başlatmak
  • Ses yapan cihazı “belki açılır” diye defalarca çalıştırmak
  • Veri önemliyse deneme yanılma yapan kurtarma programları kullanmak

Laboratuvardan not: My Book Duo’nun içindeki kontrol kartı diskleri yönetir ve donanımsal şifreleme yapabilir. Diskleri kasadan çıkarıp doğrudan bilgisayara taktığınızda veri anlamsız görünebilir. Bu durumda Windows’un önerdiği başlatma işlemi kalıcı hasara yol açabilir. Kasayı, kontrol kartını ve adaptörü atmayın. Cihazı tüm parçalarıyla birlikte getirin.

Laboratuvarda WD My Book Duo RAID 0 verisi nasıl kurtarıldı?

Kurtarmanın temeli, iki diskin de imajını almak ve RAID 0 dizisini orijinal disklere hiç yazmadan sanal ortamda yeniden kurmaktır. Klinik vakasında süreç dört aşamada ilerledi.

Kasadan çıkarılan diskler ve kontrol kartını taşıyan iç çerçeve

1. Ücretsiz ön analiz ve teşhis

Mühendislerimiz iki 8TB diski ayrı ayrı inceledi. Disklerden biri okunabiliyordu. Diğeri geç dönmeye başlıyor, okuma isteklerinde zaman aşımına düşüyordu ve binlerce okunamayan sektörü vardı. Kliniğe, RAID 0’da yalnızca sağlam diskten dosya kurtarmanın mümkün olmadığı açıkça anlatıldı. Kurtarma için iki diskin de okunması gerekiyordu.

2. İki diskin kontrollü imajının alınması

Sağlam diskin kopyası (imaj alma, imaging) hızlı ve sorunsuz alındı. Arızalı disk ise çok daha dikkatli çalışma gerektirdi, çünkü okuma-yazma kafaları (head) zayıflamıştı. Ekip, kafa haritalama (head-mapping) ile her kafanın okuduğu bölgeyi ayrı ayrı ele aldı. Firmware kaynaklı engelleri özel araçlarla aştı ve okunamayan bölgeler için birden fazla imaj turu yaptı.

Bu tür işlerde DeepSpar Disk Imager ve PC-3000 Express gibi cihazlar kullanırız. Bunlar diski yormadan önce kolay okunan alanları kopyalar, zor bölgelere sonra döner. Sonuçta hasarlı diskin yaklaşık %93’ünün imajı alındı. Bu oran, diziyi yeniden kurmak için yeterliydi.

Taşıyıcıdaki disk ve kasa: diskler imaj için kasadan ayrılır

3. RAID 0 dizisinin sanal olarak yeniden kurulması

İki imaj hazır olunca dizi, orijinal disklere dokunulmadan sanal olarak yeniden oluşturuldu (RAID yeniden yapılandırma). Bunun için üç parametrenin doğru bulunması gerekiyordu:

  • Şerit boyutu (stripe size): bu vakada 64KB
  • Disklerin dizideki doğru sırası
  • Dosya sistemi meta verilerinin şeritler arasında doğru hizalanması

Son adım otomatik araçlarla tamamlanamadı, elle müdahale gerektirdi. Okunamayan sektörlere denk gelen bölgelerde dosya bütünlüğü tek tek kontrol edildi.

4. Öncelikli dosyaların çıkarılması ve teslim

Dizi kurulduktan sonra önce kliniğin en kritik verileri çıkarıldı: sağlık kayıtları veritabanları, taranmış formlar, Outlook PST dosyaları ile sigorta ve faturalama verileri. Temel dosyaların %97’sinden fazlası kurtarıldı ve bütünlükleri doğrulandı. Veriler şifreli yeni bir harici diske aktarılarak kliniğe teslim edildi.

Bu vakadan ne öğrenmeliyiz: RAID 0 yedek değildir

Bu vakanın temel dersi şudur: RAID 0 hız kazandırır ama veriyi korumaz. İki diskli bir dizide arıza riski tek diske göre artar, çünkü disklerden herhangi birinin bozulması tüm veriyi götürür.

  • Tüketici sınıfı harici depolama, ek bir yedek olmadan kritik verilerin tek kopyası olarak kullanılmamalıdır.
  • Tek disk arızası, profesyonel kurtarma yapılmadıkça RAID 0’da toplam veri kaybı anlamına gelir.
  • Arıza belirtisi olan diskle ne kadar az uğraşılırsa okunabilir alan o kadar fazla kalır. Bu vakada %93’lük imaj oranı bu sayede mümkün oldu.
İki diskli kasalarda her disk, dizinin eşit derecede kritik parçasıdır

Klinikler ve küçük ofisler için güvenli depolama kontrol listesi

Hasta, müşteri veya muhasebe kayıtlarını harici depolamada tutuyorsanız şu kontrol listesi riskinizi belirgin şekilde azaltır:

  • Modu kontrol edin: Cihazınızın RAID 0 mu, RAID 1 mi çalıştığını öğrenin. Mod değişikliği diskleri sıfırlar, bu yüzden önce verileri başka yere yedekleyin.
  • 3-2-1 kuralını uygulayın: Verinin üç kopyası, iki farklı ortam ve bir kopya farklı bir fiziksel konumda.
  • Yedeği otomatikleştirin: Elle alınan yedekler zamanla aksar. Zamanlanmış yedekleme kurun ve geri yüklemeyi ara ara test edin.
  • Disk sağlığını izleyin: SMART değerlerini düzenli takip edin. Yeniden atanmış ya da bekleyen sektör sayısı artıyorsa zaman kaybetmeden yedek alın.
  • Personeli bilgilendirin: Cihazı çalışırken taşımamak, kabloyu çekip çıkarmamak ve uyarı penceresinde “Biçimlendir”e basmamak basit ama etkili kurallardır.
  • KVKK’yı göz önünde bulundurun: Sağlık verileri 6698 sayılı Kanun kapsamında özel nitelikli kişisel veridir. Saklama ve yedekleme politikalarınızı bu çerçevede gözden geçirin. Hukuki değerlendirme için uzmanınıza danışın.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Kablo, port ve güç kontrollerinden sonra cihaz hâlâ erişilemiyorsa daha fazla deneme yapmadan profesyonel destek almanız gerekir. Özellikle şu durumlarda beklemeyin:

  • Disklerden biri ses yapıyor, dönmüyor ya da ışık hata gösteriyor
  • Windows diski başlatmanızı veya biçimlendirmenizi istiyor
  • Cihaz RAID 0 modunda ve verinin başka bir kopyası yok
  • Cihaz düştü, sıvıyla temas etti ya da elektrik dalgalanmasına maruz kaldı

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, ABD merkezli PITS Global Data Recovery Services’in Türkiye şubesidir ve İstanbul Ataşehir’deki ISO sertifikalı temiz oda (cleanroom) laboratuvarında çalışır. Fiziksel müdahale gereken diskler sertifikalı cleanroom laboratuvarında açılır. Dizi yeniden kurulumu ise orijinal disklere yazılmadan imaj üzerinden yapılır. Ayrıntılar için RAID veri kurtarma ve harici disk veri kurtarma sayfalarımıza göz atabilirsiniz. Cihazınız hiç görünmüyorsa WD harici disk tanınmıyor rehberimiz de işinize yarayabilir.

Önemli Noktalar

  • WD My Book Duo, USB ile bağlanan iki diskli bir harici depolama cihazıdır ve RAID 0 modunda yedeklilik sunmaz.
  • RAID 0’da tek bir disk bozulduğunda tüm veriye erişim kaybolur. Kurtarma için iki diskin de imajı gerekir.
  • Diskleri kasadan çıkarmayın, sıralarını değiştirmeyin, Windows’un “başlat” ya da “biçimlendir” önerisini kabul etmeyin.
  • Ses yapan diski tekrar tekrar çalıştırmak okunabilir alanı azaltır, cihazı hemen kapatın.
  • PITS Global laboratuvarları bu vakada hasarlı diskin yaklaşık %93’ünü okudu ve temel dosyaların %97’sinden fazlasını kurtardı.
  • RAID yedek değildir. Kritik veriler için ayrı ortamda otomatik yedek tutun.

WD My Book Duo cihazınıza erişemiyorsanız cihazı kapatın ve bizi arayın: (0216) 599 00 11. Analiz ücretsizdir. Cihazınızı ücretsiz kargoyla Ataşehir laboratuvarımıza gönderebilir ya da İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimize bırakabilirsiniz. Veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Online teklif için fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

WD My Book Duo RAID 0 mı RAID 1 mi olmalı?

Veriniz önemliyse ve başka bir yerde kopyası yoksa RAID 1 daha güvenlidir. Bu modda bir disk bozulduğunda veri diğer diskte okunmaya devam eder. RAID 0 iki diskin toplam kapasitesini ve daha yüksek hız sunar ama tek bir disk arızasında tüm veriye erişim kaybolur. Mod değiştirmek diskleri sıfırlar. Bu yüzden değişiklikten önce bütün verilerinizi başka bir ortama yedekleyin.

My Book Duo'daki diskleri çıkarıp bilgisayara taksam verilerimi görebilir miyim?

Genellikle göremezsiniz. RAID 0'da dosyalar iki diske bölündüğü için tek disk anlamlı veri içermez. Ayrıca kasanın kontrol kartı donanımsal şifreleme yapabildiğinden veri okunamaz görünebilir. Windows bu durumda diski başlatmanızı ister ve bunu kabul etmek kalıcı hasara yol açabilir. Diskleri kasada bırakın ve cihazı tüm parçalarıyla birlikte değerlendirmeye gönderin.

RAID 0'da iki disk de bozulursa veri kurtarılabilir mi?

Çoğu durumda evet, ama başarı hasarın türüne bağlıdır. Her iki diskin de ayrı ayrı onarılması, gerekirse temiz odada kafa değişimi yapılması ve kontrollü imaj alınması gerekir. İki imaj elde edildikten sonra dizi sanal olarak yeniden kurulur. Disklerden birinde okunamayan alan arttıkça bozuk dosya sayısı da artar. Bu yüzden cihazı erken kapatmak sonucu doğrudan etkiler.

WD My Book Duo bir NAS mıdır?

Hayır. WD My Book Duo, bilgisayara USB ile bağlanan doğrudan bağlı depolama (DAS) cihazıdır ve tek başına ağ üzerinden erişim sağlamaz. WD'nin ağ depolama cihazları My Cloud serisindedir. Arıza ve kurtarma mantığı ise benzerdir. İki disk RAID olarak çalışıyorsa her iki diskin de doğru sırayla ve imaj üzerinden işlenmesi gerekir.

Hasta kayıtları içeren bir diski veri kurtarmaya göndermek KVKK açısından sorun olur mu?

Sağlık verileri KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veridir ve dikkatle korunmalıdır. Veri kurtarma sürecinde PITS Global verileri gizlilik ilkesiyle ve KVKK'ya uygun şekilde işler. Kurumunuzun kendi yükümlülüklerini, örneğin hizmet sağlayıcıyla yapılacak gizlilik sözleşmesini, hukuk danışmanınızla değerlendirmeniz önerilir. Burada verilen bilgiler hukuki görüş niteliği taşımaz.

HPE LTO-7 Veri Kurtarma: Nem Hasarlı Teyplerden Exchange Arşivi

Kısa cevap: Neme maruz kalmış HPE LTO-7 kartuşlarından veri kurtarmak çoğu zaman mümkündür. Bunun koşulu, teybin sürücüde tekrar tekrar zorlanmamasıdır. Kartuş önce temiz oda ortamında incelenir ve temizlenir. Ardından hata yönetimli yöntemlerle imajı alınır. Exchange gibi veritabanları da bu imaj üzerinden yeniden yapılandırılır. Bu vakada 80’den fazla posta kutusu bu yolla geri getirildi.

HPE LTO-7 veri kurtarma talepleri genellikle acil bir durumla başlar. Yıllardır dokunulmamış yedek kartuşlar bir gün gerçekten gerekir ve sürücü onları okumayı reddeder. Bu yazıda PITS Global laboratuvarlarında ele alınan bir vakayı anlatıyoruz. Vakada nem nedeniyle bozulan LTO-7 teyplerden, bir dava sürecinde istenen Microsoft Exchange posta kutusu arşivleri kurtarıldı. Ayrıca nemin teyplere ne yaptığını ve elinizdeki kartuş okunmuyorsa neler yapmanız gerektiğini de bulacaksınız.

Teyp arızalarına genel bir bakış için LTO teyp veri kurtarma rehberimize göz atabilirsiniz. Bu yazı ise tek bir gerçek vakaya ve nem hasarına odaklanıyor.

LTO kartuşlarının alt yüzü: makara göbeği ve yazma koruma anahtarı

Vaka neydi? Okunmayan teyplerde dava için gereken e-postalar

Kurtarılması gereken veriler, birden fazla lokasyonu olan bir sağlık hizmetleri kuruluşuna ait Exchange Server yedekleriydi. Kuruluş, hasta bakım koordinasyonuyla ilgili bir davada karşı taraftan bir talep aldı. Talep, yöneticiler ve vaka sorumluları dahil birçok çalışanın beş yıllık e-postalarının saklanmasını ve sunulmasını kapsıyordu.

Bu e-postalar yalnızca HPE LTO-7 kartuşlarındaki Exchange yedeklerinde vardı. Kartuşlar aylık rotasyonla arşive alınıyor, ikinci bir binadaki bir teknik dolapta saklanıyordu. Dolapta ne havalandırma ne de nem kontrolü vardı. Yıllar sonra kartuşlar kuruluşun kendi LTO-7 sürücüsünde okunamaz hale gelmişti.

Kurum içi BT ekibi neyle karşılaştı?

Şirketin BT ekibi yedekleri mevcut altyapıyla geri yüklemeyi denedi. Her denemede şu hatalarla karşılaştı:

  • Sürücünün kartuşu yükleyememesi (mount hatası)
  • Makara gerginliği (tension) hataları
  • Okuma sırasında tekrarlanan denemeler ve CRC hataları
  • Yedekleme yazılımının Exchange kataloğunu yükleyememesi

Mahkemenin verdiği süre dolmak üzereydi ve elde başka güvenilir yedek yoktu. Kuruluş bu noktada acil hizmet kapsamında PITS Global’e başvurdu.

Laboratuvardan not: Nem görmüş bir kartuşu sürücüye takıp çıkarmak masum bir deneme gibi görünür. Ama yapışkan kalıntı taşıyan bant her yüklemede sürücü kafasına ve yol üzerindeki parçalara sürtünür. Bant kopabilir, kıvrılabilir ya da kafayı kirleterek sonraki okumaları da bozabilir. İlk iki başarısız denemeden sonra durmak en doğru karardır.

Nem LTO teyplere ne yapar?

Nem, manyetik bantların en sinsi düşmanlarından biridir. Çünkü kartuş hiç düşmese, hiç hor kullanılmasa bile zarar verir. Bant, bir taşıyıcı film ile üzerindeki manyetik katmandan oluşur. Bu katmanı bir arada tutan bağlayıcı malzeme nemli ortamda bozulabilir.

Uzun süre neme maruz kalan bir kartuşta tipik olarak şu sorunlar görülür:

  • Yapışkan kalıntı: Bant yüzeyi yapışkanlaşır. Bu, yüklemeyi zorlaştırır ve kafa ile bant arasındaki teması bozar.
  • Kenar deformasyonu: Bant kenarlarında hafif eğrilmeler oluşur ve sürücü bandı doğru izde tutmakta zorlanır.
  • Küf: Havasız ve nemli ortamda bant yüzeyinde küf oluşabilir ve yüzeydeki bozulmayı hızlandırır.
  • Zayıflayan sinyal: Manyetik katman zarar gördükçe okunan sinyal zayıflar ve hata düzeltme sınırları aşılır.
  • Gerginlik kaybı: Makaradaki sargı gevşer ve bant hizasız sarılır ya da sıkışır.

Okunmayan teypte belirtiler ne anlama gelir?

Sürücünün verdiği tepki, kartuşun durumuna dair önemli ipuçları taşır. Aşağıdaki tablo ilk değerlendirmeyi yapmanıza yardımcı olur:

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Kartuş yüklenmiyor, sürücü geri çıkarıyor Bant başlangıcında yapışma, lider pim sorunu, kartuş deformasyonu Kartuşu çıkarın, etiketleyin ve ayrı bir kaba koyun Defalarca yeniden takmak, kartuşu açmak
Gerginlik (tension) hatası Makarada gevşek ya da hizasız sargı, yapışan bant katmanları Denemeyi durdurun, kartuşu dik ve sabit tutun Bandı elle sarmak veya geri sarma komutlarını zorlamak
CRC ve okuma tekrarları Zayıf manyetik sinyal, kirli yüzey, kirlenmiş sürücü kafası Okumayı sonlandırın, hangi kartuşta olduğunu not edin Aynı bölgeyi tekrar tekrar okutmak
Yedek kataloğu yüklenmiyor Eksik veya hasarlı yedek seti, yazılım sürümü farkı, şifreleme anahtarı eksikliği Yazılım sürümünü ve şifreleme bilgilerini toplayın Kartuşu yeniden etiketlemek, “initialize” ya da silme işlemi başlatmak
Görünür beyaz/gri lekeler, koku Küf Kartuşu kapalı bir poşette ayırın, başka kartuşlardan uzak tutun Silmek, alkol sürmek veya sürücüye takmak

Laboratuvarda HPE LTO-7 veri kurtarma nasıl yapıldı?

Kurtarma süreci, kartuşu fiziksel olarak güvenli hale getirmekle başladı ve verilerin hukuki kullanıma uygun teslimiyle bitti. Her adımın amacı, kalan sağlam veriyi bir daha okuma fırsatı olmayabileceği varsayımıyla korumaktı.

1. Temiz odada teslim alma ve değerlendirme

Dört kartuş ISO sertifikalı temiz oda (cleanroom) laboratuvarında incelendi. Hepsinde farklı derecelerde hasar vardı. Bant kenarlarında hafif eğrilmeler, bant başlangıcı (BOT, Beginning of Tape) bölgesinde yapışkan kalıntı ve bir kartuşta küf izleri tespit edildi.

2. Temizleme ve stabilizasyon

Her kartuş antistatik malzemeler ve banda zarar vermeyen çözücülerle elle temizlendi. Küf ve yüzey kirleri manyetik katmana dokunulmadan uzaklaştırıldı. Bu adım atlanırsa kalıntılar okuma sırasında sürücü kafasına taşınır ve diğer kartuşları da tehlikeye atar.

3. Sürücü eşleştirme ve kontrollü imaj alma

İmaj alma (imaging) için aynı nesilden bir HPE LTO-7 Ultrium harici sürücü kullanıldı. Sürücü önce benzer kartuşlarla kalibre edilip test edildi. Okuma, hata yönetimli yöntemlerle blok blok yapıldı. Böylece sürücü kafasının aşınması ve düzeltilemeyen blok kaybı önlendi.

Kartuşun makara göbeği; gerginlik hataları bu bölgeyle ilgilidir

4. Exchange veritabanının yeniden yapılandırılması

İmajlardan çıkan veri, birden çok yedek setine dağılmış Exchange EDB dosyaları ve günlük (log) dosyalarıydı. Ekip, Exchange veritabanını kurtarma yöntemleriyle (soft recovery) tutarlı hale getirdi. Sahipsiz kalan posta kutusu parçaları ayrıca tespit edildi. Posta kutuları klasör yapısı ve meta verileri korunarak PST dosyalarına aktarıldı. Son olarak gönderen, konu ve tarih aralığı gibi dava kriterlerine göre filtrelendi.

5. Delil zinciri ve güvenli teslim

Her posta kutusu çıktısı için hash değeri üretildi. Bu değer, dosyanın kurtarıldığı andan sonra değişmediğini kanıtlar. Süreç, hukuki inceleme için bir delil zinciri (chain of custody) raporuyla belgelendi. Dosyalar şifreli harici bir ortamda ve güvenli bir aktarım kanalıyla teslim edildi.

Sonuç ne oldu?

Kurtarma, mahkemenin verdiği süre içinde tamamlandı. Vakanın öne çıkan sonuçları şunlardır:

  • 160 GB’ın üzerinde sıkıştırılmış Exchange EDB ve log verisi kurtarıldı.
  • Mahkeme talebinde adı geçenler dahil 80’den fazla kullanıcı posta kutusu geri getirildi.
  • 2016–2021 arasındaki ilgili tüm yazışmalar indekslenip dışa aktarıldı.
  • Süreç 72 saatte tamamlandı.

Kurtarılan e-postalar davanın ifade alma aşamasında kuruluşun savunmasında kullanıldı. Kuruluşun hukuk ekibi, bu veriler olmadan delil sunma yükümlülüğünü yerine getiremeyeceklerini ve yaptırımla karşılaşabileceklerini belirtti.

Laboratuvardan not: Teyp kurtarmada işin yarısı bant, yarısı yazılımdır. Bant kusursuz okunsa bile yedekleme yazılımının sürümü, katalog bilgisi ya da şifreleme anahtarı yoksa veriye ulaşmak çok zorlaşır. Bu yüzden kartuşla birlikte bu bilgileri de toplamanızı isteriz.

Teybiniz okunmuyorsa evde ne yapabilirsiniz?

Güvenle yapabileceğiniz şey, kartuşu daha fazla zarar görmeden korumak ve bilgi toplamaktır. Bandın kendisine müdahale etmek uzman işidir.

Yapabilecekleriniz

  1. Kartuştaki yazma koruma anahtarını kilitli konuma getirin.
  2. Sürücünün verdiği hata mesajlarını ve kodlarını not edin.
  3. Kartuşları etiketleriyle birlikte, sırasını bozmadan kayıt altına alın.
  4. Yedekleme yazılımının adını, sürümünü ve varsa şifreleme anahtarlarını bulun.
  5. Kartuşları dik, kendi kutusunda ve oda sıcaklığında, kuru bir yerde saklayın.
  6. Küf şüphesi olan kartuşu kapalı bir poşetle diğerlerinden ayırın.

Yapmamanız gerekenler

  • Kartuşu sürücüye defalarca takıp çıkarmayın.
  • Kartuşu açmayın, bandı elle sarmayın ya da çekmeyin.
  • Saç kurutma makinesi, ısıtıcı veya güneşle kurutmaya çalışmayın.
  • Bandı alkol ya da ev tipi temizleyicilerle silmeyin.
  • Kartuşu yeniden etiketlemeyin, biçimlendirmeyin veya üzerine yeni yedek almayın.
  • Küflü kartuşu sağlam kartuşların kullanıldığı sürücüye takmayın.

Ne zaman profesyonel destek almalısınız?

Kartuş ilk denemelerde yüklenmiyor, gerginlik ya da sürekli CRC hatası veriyorsa durup uzmana başvurmalısınız. Bant üzerinde gözle görülür leke, yapışkanlık ya da kenar bozulması varsa hiç deneme yapmayın.

Veriler hukuki bir süreç, denetim ya da yasal saklama yükümlülüğü için gerekiyorsa da profesyonel destek şarttır. Bu durumda yalnızca verinin kurtarılması yetmez. Bütünlüğünün belgelenmesi de gerekir. Bir yazılımın veya sürücünün kontrolsüz okuması hem bandı hem de belgelenebilirliği riske atar.

Teyplerdeki veriler çoğu zaman bir sunucudan ya da depolama dizisinden alınmış yedeklerdir. Kaynak sistem de arızalıysa sunucu veri kurtarma ve RAID veri kurtarma seçenekleri birlikte değerlendirilebilir.

Teyp arşivinizi nemden nasıl korursunuz?

En etkili koruma, kartuşları üreticinin belirttiği sıcaklık ve nem aralığında, iklim kontrollü bir ortamda saklamaktır. Kaynak vakadaki sorun teknolojiden değil, saklama koşullarından kaynaklandı.

  • İklim kontrolü: Kartuşları havalandırması ve nem kontrolü olan bir alanda tutun. Teknik dolaplar, bodrumlar ve dış duvar kenarları riskli yerlerdir.
  • Dik ve kapalı saklama: Kartuşları kendi kutularında, dik konumda ve tozdan korunmuş halde saklayın.
  • Katalog tutun: Her kartuşta ne olduğunu, hangi yazılım sürümüyle yedeklendiğini ve şifreleme anahtarlarını kayıt altına alın.
  • Düzenli geri yükleme testi: Yılda en az bir kez örnek kartuşlardan geri yükleme yapın. Böylece sessiz bozulmayı erkenden fark edersiniz.
  • Yerinde olmayan ikinci kopya: Hukuki veya mevzuat gereği saklanan veriler için farklı bir konumda ikinci bir kopya bulundurun.

Sağlık verileri ve e-postalar gibi kişisel veri içeren arşivler, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) açısından da önem taşır. Kurtarma için verileri teslim edeceğiniz hizmet sağlayıcının gizlilik ve veri güvenliği yaklaşımını mutlaka sorun.

Barkod etiketli kartuşlar; düzenli katalog arşiv yönetiminin temelidir

Önemli Noktalar

  • Nem; yapışkan kalıntı, kenar deformasyonu, küf ve gerginlik kaybıyla LTO teypleri okunamaz hale getirebilir.
  • Okunmayan kartuşu sürücüde tekrar tekrar denemek bandı ve sürücü kafasını riske atar.
  • Profesyonel süreç; temiz odada inceleme, temizleme, kalibre sürücüyle hata yönetimli imaj alma ve veritabanı yeniden yapılandırma adımlarından oluşur.
  • Bu vakada 160 GB’ın üzerinde Exchange verisi ve 80’den fazla posta kutusu 72 saatte kurtarıldı.
  • Hukuki süreçlerde hash değerleri ve delil zinciri raporu, kurtarılan verinin güvenilirliğini belgeler.
  • İklim kontrollü saklama, katalog tutma ve yıllık geri yükleme testi en iyi korumadır.

Okunmayan teypleriniz için bize ulaşın

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, ABD merkezli PITS Global Data Recovery Services’in Türkiye şubesidir. Ataşehir, İstanbul’daki merkez laboratuvarımızda ISO sertifikalı temiz oda ortamında çalışıyoruz. Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimizden de destek alabilirsiniz. Ön analiz ve kargo ücretsizdir. Veri kurtarılamazsa ücret alınmaz.

Kartuşlarınızı değerlendirmemiz için (0216) 599 00 11 numarasından bizi arayabilir ya da fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz. İşleyişi önceden görmek isterseniz veri kurtarma sürecimizi inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Küflenmiş LTO teypten veri kurtarılabilir mi?

Çoğu durumda evet. Küf bant yüzeyini bozar ama manyetik katmanın büyük bölümü hâlâ okunabilir olabilir. Önemli olan, kartuşun küflüyken sürücüye takılmamasıdır. Bant temiz oda ortamında, manyetik katmana zarar vermeyen malzemelerle temizlenir. Ardından kontrollü olarak imajı alınır. Sonucu, küfün yayılma derecesi ve bandın ne kadar süre bu koşulda kaldığı belirler.

LTO-7 teybi başka bir sürücüde denemek işe yarar mı?

Sorun sürücüdense işe yarayabilir. Kartuşun kendisi nem görmüş, yapışkan ya da küflüyse başka sürücüde denemek yalnızca riski ikiye katlar. Bant yine zarar görebilir, üstelik ikinci sürücünün kafası da kirlenir. Kartuşta gözle görülür bir bozulma varsa ya da ilk denemelerde gerginlik hatası alındıysa yeni denemeler yerine uzman değerlendirmesi isteyin.

Teyp yedeğinden sadece belirli e-postalar çıkarılabilir mi?

Evet. Exchange veritabanı teyp imajından yeniden yapılandırıldıktan sonra posta kutuları tek tek dışa aktarılabilir. Bu çıktılar gönderen, alıcı, konu ve tarih aralığı gibi kriterlere göre filtrelenebilir. Hukuki süreçlerde sadece ilgili yazışmalar teslim edilir. Her dosya için üretilen hash değeri, verinin kurtarıldığı andan sonra değişmediğini gösterir.

Yedekleme yazılımının kataloğu kaybolursa teypteki veri gider mi?

Hayır, katalog kaybı verinin silindiği anlamına gelmez. Katalog, hangi dosyanın teybin neresinde olduğunu gösteren bir dizindir. Katalog olmadan da teyp baştan sona okunup yedek setleri yeniden tanımlanabilir. Ancak yedekler şifrelenmişse şifreleme anahtarı olmadan içeriğe ulaşmak pratikte mümkün olmayabilir. Bu yüzden anahtarları kartuşlardan ayrı ve güvenli bir yerde saklayın.

Teyp kartuşlarını laboratuvara nasıl göndermeliyim?

Kartuşları kendi plastik kutularında, dik konumda ve darbeye karşı dolgu malzemesiyle paketleyin. Yazma koruma anahtarını kilitli konuma getirin. Küf şüphesi olan kartuşları ayrı kapalı poşetlere koyun. Kartuşların sırasını, etiketlerini, kullanılan yedekleme yazılımını ve sürücünün verdiği hata mesajlarını yazılı olarak ekleyin. Bu bilgiler teşhisi ve kurtarmayı hızlandırır.

HP ProLiant Veri Kurtarma: İki Diski Çöken RAID 5 Vakası

Kısa cevap: HP ProLiant sunucudaki RAID 5 dizisinde iki disk arızalandığında veriler çoğu durumda hâlâ kurtarılabilir. Bunun şartı diskleri yeniden oluşturmamak (rebuild), sıralarını bozmamak ve her diskin önce kontrollü imajını almaktır. Bu vakada RAID parametreleri imajlar üzerinden çözüldü ve kritik verilerin %99’undan fazlası geri getirildi.

Bir sabah sunucu açılmıyor, BIOS’ta tek bir disk bile görünmüyor ve şirketin bütün ortak dosyaları erişilemez hâlde. Bu yazıda, PITS Global laboratuvarlarına gelen gerçek bir HP ProLiant veri kurtarma vakasını öğretici bir örnek olarak anlatıyoruz. Önce kendi durumunuzu nasıl tanıyacağınızı, sonra güvenli ilk adımları, en sonda da laboratuvar sürecini göreceksiniz.

HP ProLiant rack sunucu: diskler önden takılan yuvalarda çalışır.

Vaka özeti: Ne oldu, sonuç ne?

Beş yılı aşkın süredir çalışan bir HP ProLiant ML380 G6 sunucu aniden açılmaz hâle geldi. Kısa özet aşağıdaki tabloda:

Başlık Bilgi
Cihaz HP ProLiant ML380 G6 sunucu
RAID denetleyicisi HP Smart Array P410i
Diskler 3 adet Seagate SATA disk (2 × 160 GB, 1 × 500 GB)
RAID seviyesi RAID 5
Belirti Sunucu açılmıyor, diskler BIOS’ta görünmüyor
Hedef veri Şirketin ortak kullandığı D: bölümü
Arıza nedeni İki disk arızası ve aylardır devre dışı kalmış eski bir disk
Sonuç Kritik verilerin %99’undan fazlası, 4 iş gününden kısa sürede kurtarıldı

HP ProLiant sunucu açılmıyor ve diskler görünmüyorsa ne olmuştur?

Bu tablo genellikle RAID dizisinin, telafi edebileceğinden fazla disk kaybettiğini gösterir. RAID 5 tek bir diskin kaybını tolere eder; ikinci disk de düştüğünde denetleyici mantıksal sürücüyü kullanıma kapatır. Veriler çoğu zaman disklerin üzerinde durur, ancak artık bir bütün olarak okunamaz.

Durumunuzu tanımak için aşağıdaki tabloyu kullanabilirsiniz:

Belirti Olası anlamı Ne yapmalı Ne yapmamalı
Denetleyici dizinin “degraded” (bozulmuş) olduğunu bildiriyor Bir disk düşmüş, dizi korumasız çalışıyor Önce güncel yedek alın, sonra arızalı diski değiştirin Uyarıyı haftalarca görmezden gelmek
Mantıksal sürücü “failed” görünüyor İkinci bir disk de düşmüş Sunucuyu kapatın, disk sırasını not edin Rebuild, yeniden başlatma veya diziyi silip yeniden oluşturma
Disklerden tık veya sürtünme sesi Okuma-yazma kafası (head) ya da yüzey hasarı Hemen kapatın, profesyonel analiz isteyin Tekrar tekrar açmak
Sunucu açılıyor ama çok yavaş, okuma hataları var Kötü sektörler (bad sector) artıyor Kullanımı durdurun, veriyi önceliklendirin CHKDSK veya onarım araçları çalıştırmak

Tablodaki durumların ayrıntılı açıklaması için RAID 5 rebuild başarısız olduğunda yapılması gerekenler yazımıza da göz atabilirsiniz.

Bu vakada RAID 5 dizisi neden çöktü?

Dizi, tek disk arızasının ardından aylarca korumasız çalıştığı için çöktü. Diskin SMART kayıtları, üç diskten birinin aylar önce devre dışı kaldığını gösterdi. Sunucu bu süre boyunca iki diskle, eşlik (parity) koruması olmadan çalışmaya devam etti.

Kalan iki disk de yıpranmıştı. İkincisi sorun çıkarınca denetleyicinin elinde dizi kurmaya yetecek sağlam disk kalmadı. Bu yapılandırmada RAID 6 kullanılmadığı için iki diskin aynı anda kaybını karşılayacak ek koruma da yoktu.

Şirket için kayıp ciddiydi. Projeler, sözleşmeler, tablolar, tasarım dosyaları ve muhasebe kayıtları D: bölümündeydi. Bu bölüm olmadan birçok departmanın işi duruyordu.

Laboratuvarda HP ProLiant veri kurtarma nasıl yapıldı?

Süreç, diskleri hiç yormadan önce imajlarını almak, ardından RAID’i bu imajlar üzerinde sanal olarak yeniden kurmak üzerine kuruldu. Orijinal disklere hiçbir aşamada yazılmadı.

1. Teşhis: Diskler çalışıyor ama ciddi biçimde yıpranmış

Üç Seagate SATA diskin üçü de mekanik olarak dönüyordu. Ancak hepsinde kötü sektörler, yüksek yeniden atanmış sektör sayıları ve yer yer 5 MB/sn’ye kadar düşen okuma hızları vardı. Bu durumda RAID’i doğrudan diskler üzerinden analiz etmek, zaten zayıf olan diskleri daha da yıpratabilirdi.

2. Kontrollü imaj alma (imaging)

Her disk, yazma korumalı ve hata yönetimi yapabilen imaj istasyonlarında bit düzeyinde bir imaj dosyasına kopyalandı. Laboratuvarlarımızda bu iş için DeepSpar Disk Imager gibi cihazlar kullanılır. Bu cihazlar okunamayan bölgeleri atlayıp sonra tekrar dener; böylece disk tek bir hatalı alanda takılıp kalmaz.

  • Orijinal disklere ek yük binmez.
  • Kötü sektörlere yapılan tekrar denemeler kontrollü yürütülür.
  • İmaj kayıtları sonraki inceleme için saklanır.

Disklerin kapasitesi küçük olduğu için imaj alma makul bir sürede tamamlandı.

Kızaklarındaki sunucu diskleri: imajları sırayla ve ayrı ayrı alınır.

3. RAID parametrelerinin çözülmesi

Bir RAID 5 dizisini doğru kurabilmek için denetleyicinin verileri nasıl dağıttığını tam olarak bilmek gerekir. Tek bir parametrenin yanlış olması, dosyaların bozuk açılmasına ya da dosya sisteminin hiç okunamamasına yol açar.

Parametre Ne anlama gelir? Bu vakada
RAID seviyesi Verinin ve eşlik bilgisinin dağıtım yöntemi RAID 5
Disk sırası Disklerin dizideki konumu İmajlar üzerinde doğrulandı
Blok boyutu (stripe size) Bir diske, sıradakine geçmeden önce yazılan veri miktarı 128 sektör (64 KB)
Eşlik dönüşü ve gecikme (delay) Eşlik bilgisinin diskler arasında hangi aralıkla yer değiştirdiği 16 blokluk gecikmeli dönüş

Blok boyutu, farklı boyutlarda yapılan denemelerde dosya başlıklarının ve dosya sistemi meta verilerinin doğru hizalanıp hizalanmadığına bakılarak belirlendi. 128 sektörlük blokta başlıklar düzgün oturdu. Eşlik bilgisinin her 16 blokta bir başka diske geçtiği ise diskler arasındaki tutarlı kaymalar izlenerek doğrulandı. Bu tür gecikmeli eşlik düzenleri bazı donanımsal RAID denetleyicilerine özgüdür ve standart araçlar bunları her zaman otomatik tanımaz.

Açık bir rack sunucu: RAID denetleyicisi ve disk bağlantıları içeridedir.

4. Eski diski dışarıda bırakmak

Vakanın kilit kararı, aylardır devre dışı olan diski yeniden yapılandırmaya katmamaktı. O diskteki veriler ve eşlik bilgisi aylar öncesine aitti. Diziye dâhil edilseydi güncel dosyalar eski bloklarla karışacak, sonuç sessizce bozulmuş dosyalar olacaktı.

RAID 5 bir diskin eksikliğini eşlik bilgisiyle tamamlayabildiği için dizi, en güncel ve kararlı iki diskin imajlarıyla sanal olarak kuruldu. Ardından D: bölümü bulundu, dosya sistemi tutarlılığı kontrol edildi ve sektör düzeyinde tarama ile dosya bütünlüğü doğrulandı. Bu aşamada ACE Lab Data Extractor gibi imaj üzerinden dosya sistemi yeniden yapılandırma araçları kullanılır.

Laboratuvardan not: Bozulmuş bir RAID’de “hangi disk en son düştü?” sorusu, “hangi disk sağlam?” sorusu kadar önemlidir. Tüm diskleri yerine takıp diziyi zorla çevrimiçi yapmak, eski diski güncelmiş gibi kullanır ve kurtarılabilir veriyi bozabilir. Disklerin hangi yuvadan çıktığını mutlaka etiketleyin.

5. Doğrulama ve teslim

Kurtarılan veriler arasında proje belgeleri, PDF sözleşmeler, tablolar, AutoCAD ve Adobe dosyaları, muhasebe yazılımı veri dosyaları ve yedekleri ile insan kaynakları ve bordro verileri vardı. Müşteri dosyaları uzaktan inceleyip eksiksiz olduğunu onayladı. Veriler hem şifreli bulut depolama üzerinden hem de ayrı bir harici diskle teslim edildi.

Bordro ve personel kayıtları gibi kişisel veriler içeren durumlarda gizlilik ayrıca önem taşır. Türkiye’de bu tür verileri işlerken 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) gözetilir; verileriniz gizlilik ilkesiyle işlenir.

RAID sunucunuz çöktüğünde ilk olarak ne yapmalısınız?

İlk iş sunucuyu kontrollü biçimde kapatmak ve dizinin mevcut durumunu dondurmaktır. Sonraki her müdahale, kurtarılabilir veri miktarını değiştirebilir.

Yapılabilecekler

  1. Denetleyicinin ekranındaki veya yönetim arayüzündeki hata mesajlarının fotoğrafını çekin.
  2. Sunucuyu kapatın ve tekrar tekrar açmayın.
  3. Diskleri çıkarmanız gerekirse her birini yuva numarasıyla etiketleyin.
  4. RAID seviyesi, disk sayısı ve varsa blok boyutu gibi bildiğiniz bilgileri not edin.
  5. Son çalışan yedeğin tarihini ve yerini belirleyin.

Yapılmaması gerekenler

  • Rebuild başlatmak veya diziyi silip yeniden oluşturmak (initialize).
  • Diskleri farklı yuvalara takmak ya da sıralarını değiştirmek.
  • Düşmüş bir diski zorla çevrimiçi (online) yapmak.
  • CHKDSK, fsck veya “diski onar” türü araçları çalıştırmak, formatlamak.
  • Tık sesi gelen diski çalıştırmaya devam etmek ya da diski kendiniz açmak.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Mantıksal sürücü “failed” durumuna geçtiyse, birden fazla disk sorunluysa veya güncel yedeğiniz yoksa profesyonel destek almanın zamanı gelmiştir. Bu noktadan sonra yapılan deneme yanılmalar, başarı şansını azaltabilir. Disklerden ses geliyorsa veya sunucu elektrik dalgalanması, su ya da düşme gibi fiziksel bir etkiye maruz kaldıysa beklemeden durun.

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, İstanbul Ataşehir’deki ISO sertifikalı temiz oda (cleanroom) laboratuvarında RAID veri kurtarma ve sunucu veri kurtarma hizmeti verir. Disk açılması gereken bir arıza varsa kafa grubu değişimi (head stack replacement) gibi işlemler temiz odada yapılır. Süreç ücretsiz ön analizle başlar, bulgular ve onay sonrası imaj alınır, veriler imaj üzerinden kurtarılıp dosya listesi sizinle doğrulanır. Adımların ayrıntısı için veri kurtarma sürecimizi inceleyebilirsiniz.

Açık diskin plaka yüzeyi ışıkla incelenir; bu iş temiz oda gerektirir.

BT ekipleri benzer bir arızayı nasıl önleyebilir?

En etkili önlem, “degraded” uyarısını acil durum olarak ele almak ve RAID’i asla yedek yerine koymamaktır. Bu vakadan çıkan öneriler şunlardır:

  1. RAID yedek değildir: Otomatik ve sürüm tutan bir yedekleme sistemini RAID’le birlikte kullanın.
  2. Dizi sağlığını düzenli izleyin: Denetleyici kayıtlarını ve SMART verilerini en az haftada bir kontrol edin. Bozulmuş bir dizi bekletilmemelidir.
  3. Kritik sunucularda uygun disk seçin: Sürekli çalışan sunucularda, kurumsal kullanım için tasarlanmış SAS veya sunucu sınıfı diskler tercih edin.
  4. RAID parametrelerini belgeleyin: RAID seviyesi, disk sırası, blok boyutu ve eşlik düzeni bir arıza anında kurtarmayı hızlandırır.
  5. Güç korumasını ihmal etmeyin: Kesintisiz güç kaynağı (UPS), plansız kapanmalardan doğan bozulmaları ve senkronizasyon kayıplarını azaltır.
  6. İki disk kaybı riskini değerlendirin: Disk sayısı ve kapasite arttıkça RAID 6 gibi çift eşlikli seviyeler daha güvenli bir seçenek olabilir.

Önemli Noktalar

  • RAID 5 tek disk kaybını tolere eder; ikinci disk düştüğünde dizi erişilemez olur, ancak veri çoğunlukla disklerde kalır.
  • Bu vakada bir disk aylarca devre dışı kaldı ve uyarı fark edilmedi; asıl kırılma noktası buydu.
  • Yıpranmış disklerden önce kontrollü imaj alındı, RAID imajlar üzerinde sanal olarak kuruldu.
  • Blok boyutu (64 KB) ve 16 blokluk eşlik gecikmesi doğru bulunmadan dosyalar sağlıklı açılmazdı.
  • Eski diskin dizi dışında tutulması, güncel verinin bozulmasını önledi.
  • Arıza anında rebuild, initialize, CHKDSK ve disk sırası değiştirmekten kaçının.

HP ProLiant veya başka bir sunucudaki RAID diziniz erişilemez hâle geldiyse sunucuyu kapatın ve bizi (0216) 599 00 11 numarasından arayın. Ataşehir laboratuvarımızın yanı sıra Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimize ulaşabilir, disklerinizi ücretsiz kargo ile gönderebilirsiniz. Ön analiz ücretsizdir; veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Hızlı bir değerlendirme için fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

HP Smart Array denetleyicisi arızalanırsa diskteki veriler kaybolur mu?

Denetleyici arızası genellikle disklerdeki verinin silindiği anlamına gelmez. RAID yapılandırma bilgisi disklerde de saklanır ve diskler sağlam kaldıkça dizi yeniden kurulabilir. Ancak farklı bir denetleyiciye takıp yeni dizi oluşturmak veya başlatma (initialize) işlemi yapmak verileri bozabilir. Emin değilseniz diskleri etiketleyip profesyonel değerlendirme isteyin.

RAID 5'te iki disk bozulursa veriler kurtarılabilir mi?

Çoğu durumda evet. Disklerden biri uzun süre önce düşmüşse, diğer diskler ve eşlik bilgisiyle dizi sanal olarak kurulabilir. Diskler fiziksel hasarlıysa önce temiz odada onarım ve imaj alma gerekir. Başarı, hasarın derecesine ve arızadan sonra yapılan müdahalelere bağlıdır; bu nedenle rebuild veya formatlama denemeyin.

Sunucu disklerini veri kurtarma için gönderirken nelere dikkat etmeliyim?

Her diski çıkardığı yuva numarasıyla etiketleyin ve disk sırasını not edin. Diskleri antistatik poşete koyup darbeye karşı yeterli dolgu malzemesiyle paketleyin. Biliyorsanız RAID seviyesini, denetleyici modelini ve arıza öncesi yaşananları yazılı olarak ekleyin. Denetleyici kartını göndermeniz gerekip gerekmediğini önceden sorun.

Sunucudaki tek bir disk degraded uyarısı verirse hemen değiştirmeli miyim?

Önce güncel ve çalışan bir yedeğiniz olduğundan emin olun, sonra arızalı diski uyumlu bir diskle değiştirin. Rebuild sırasında diğer diskler yoğun okuma yapar; yıpranmış bir disk bu sırada düşebilir. Diğer disklerde de hata kaydı varsa rebuild başlatmadan önce verilerinizi güvenceye almak için uzman görüşü almak daha güvenlidir.

RAID verilerini kurtarırken şirketimizin kişisel verileri güvende mi?

Kurtarma sırasında veriler gizlilik ilkesiyle ve 6698 sayılı KVKK gözetilerek işlenir. Bordro, personel ve müşteri kayıtları gibi hassas veriler yalnızca kurtarma ve doğrulama amacıyla erişilir. Teslimden sonra verilerin nasıl saklanacağı veya silineceği konusunu süreç başında sizinle netleştirmek mümkündür.

Su Hasarlı RAID Veri Kurtarma: İlk Adımlar ve Laboratuvar Süreci

Kısa cevap: Su hasarı gören bir RAID dizisinden veri kurtarmak çoğu zaman mümkündür. Ancak şansınız ilk saatlerde yaptıklarınıza bağlıdır. Sistemi hemen kapatıp fişini çekin, diskleri yeniden çalıştırmayın ve ısıyla kurutmayın. Disklerin sırasını not edip profesyonel bir laboratuvara ulaştırın. Kurtarma, her diskin imajı alınıp RAID’in sanal olarak yeniden kurulmasıyla yapılır.

Su hasarlı RAID veri kurtarma, tek bir diskten veri kurtarmaktan daha hassas bir iştir. Sel, tavandan sızan su, patlayan bir boru, klimadan damlayan yoğuşma suyu ya da masaya devrilen bir bardak; sonuç aynı olabilir. Dizideki birden fazla disk aynı anda etkilenir ve RAID’in sağladığı yedeklilik bir anda işe yaramaz hâle gelir.

Bu yazıda önce durumunuzu nasıl değerlendireceğinizi, sonra güvenle neler yapabileceğinizi, en sonda da ne zaman durup uzman desteği almanız gerektiğini anlatıyoruz. PITS Global laboratuvarlarında ele alınan, su dökülmüş iki diskli bir RAID 0 vakası da yazının içinde.

RAID dizisini oluşturan diskler; sıraları kurtarma için önemlidir.

Su hasarlı RAID veri kurtarma mümkün mü?

Evet, su teması gören RAID dizilerinden veri kurtarmak çoğu durumda mümkündür; belirleyici olan, disklere su temasından sonra elektrik verilip verilmediğidir. Islak elektronik karta güç verilmesi kısa devreye yol açabilir. Diskler kapalı tutulduysa hasar çoğunlukla elektronik kart ve konnektörlerle sınırlı kalır.

Başarıyı etkileyen başlıca etkenler şunlardır:

  • Güç verilip verilmediği: Islakken çalıştırılan diskte hasar katlanabilir.
  • Suyun türü: Deniz suyu, sel suyu ya da kirli su, temiz suya göre daha hızlı korozyon yapar.
  • Geçen süre: Elektronik kartlarda korozyon saatler ve günler içinde ilerler.
  • RAID seviyesi: Yedekliliği olmayan RAID 0’da her diskteki her veri parçası önemlidir.
  • Suyun disk içine girip girmediği: Plakalara ulaşan su ve kalıntı, işi çok daha zorlaştırır.

Kurtarma garantisi verilemez; sonuç arızanın türüne ve hasarın derecesine bağlıdır. Ama doğru ilk adımlar şansı belirgin şekilde korur.

RAID, su hasarına karşı neden koruma sağlamaz?

RAID, tek bir diskin arızalanmasına karşı tasarlanmıştır; aynı anda birden fazla diski etkileyen çevresel olaylara karşı koruma sağlamaz. Su genellikle kasanın içindeki tüm disklere ulaşır. Bu yüzden RAID 1 veya RAID 5 gibi yedekli diziler de birkaç disk birden etkilendiğinde erişilemez hâle gelebilir.

RAID seviyesi Nasıl çalışır? Disk arızasına dayanıklılık Su hasarında durum
RAID 0 Veriyi parçalara bölüp disklere dağıtır (striping) Yok; tek disk arızası diziyi çökertir En kırılgan yapı; tüm disklerin okunması gerekir
RAID 1 Verinin aynısını iki diske yazar (mirroring) Bir disk arızasını tolere eder İki disk birlikte ıslanırsa koruma ortadan kalkar
RAID 5 Veri ve eşlik (parity) bilgisini en az üç diske dağıtır Bir disk arızasını tolere eder İkinci bir disk etkilenirse dizi çöker
RAID 6 Çift eşlik bilgisi kullanır İki disk arızasını tolere eder Daha dayanıklıdır ama sel gibi olaylarda yetersiz kalabilir
RAID 10 Aynalanmış disk çiftlerini birleştirir Her çiftten bir disk arızasını tolere eder Aynı çiftin iki diski etkilenirse veri erişilemez olur

RAID seviyeleri ve arıza senaryoları hakkında daha fazla bilgi için RAID veri kurtarma hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Su, RAID disklerine nasıl zarar verir?

Su, disklere üç yoldan zarar verir: elektronik kartta korozyon, güç verildiğinde kısa devre ve disk içine sızarsa plakaların kirlenmesi. Bunlara ek olarak RAID denetleyicisi, arka panel (backplane) ve güç kaynağı da etkilenebilir.

Elektronik kartta korozyon

Diskin altındaki elektronik kart (PCB), konnektörler ve çipler suyla temas ettiğinde oksitlenmeye başlar. Su kurusa bile geride kalan mineral ve tuz kalıntıları korozyonu sürdürür. Bu nedenle “kurudu, artık sorun yok” düşüncesi yanıltıcıdır.

Güç verildiğinde kısa devre

Islak ya da hafif nemli bir diske elektrik verilmesi, bileşenleri anında yakabilir. Kısa devre bazen elektronik kartla sınırlı kalmaz; diskin firmware bilgilerini taşıyan bölümleri ve motor sürücüsünü de etkileyebilir.

Disk içine sızan su ve plakalar

Sabit diskler tamamen hava geçirmez değildir. Basıncı dengelemek için filtreli küçük bir nefes deliği bulunur. Disk suya gömüldüyse su bu yoldan içeri girip veri taşıyan plakalara (platter) ve okuma-yazma kafalarına (head) ulaşabilir. Plaka yüzeyinde kuruyan kalıntılar, kafa çalıştığında yüzeyi çizebilir.

Kapağı açık sunucu ve sökülmüş diskleri; disklerin yuvaları not edilmelidir.

RAID sisteminize su temas ettiyse ilk ne yapmalısınız?

İlk iş sistemi kapatıp tüm güç bağlantılarını kesmek ve diskleri bir daha çalıştırmamaktır. Sonra diskleri sıralarını kaybetmeden çıkarın, dışını nazikçe kurulayın ve profesyonel değerlendirme için hazırlayın. Aşağıdaki adımlar güvenli ve müdahalesizdir:

  1. Gücü kesin: Sistem açıksa kapatın, fişini ve kesintisiz güç kaynağı (UPS) bağlantısını çekin. Ortamda su varsa önce elektrik güvenliğinizi sağlayın.
  2. Yeniden açmayı denemeyin: “Bir kere çalışıyor mu bakayım” denemesi en sık yapılan ve en pahalıya mal olan hatadır.
  3. Disklerin sırasını kaydedin: Her diski çıkarmadan önce bulunduğu yuvayı etiketleyin ya da fotoğraflayın. “Yuva 1, Yuva 2” gibi notlar yeterlidir.
  4. Yapılandırma bilgisini not edin: RAID seviyesi, disk sayısı, denetleyici veya NAS modeli, işletim sistemi ve dosya sistemi gibi bildiklerinizi yazın.
  5. Dışını nazikçe kurulayın: Disklerin dış yüzeyini tüy bırakmayan bir bezle silin. Ovalamayın, sallamayın.
  6. Uzmana ulaştırın: Diskleri darbeye karşı ayrı ayrı sarılmış hâlde, mümkün olan en kısa sürede profesyonel bir laboratuvara gönderin.

Kesinlikle yapmamanız gerekenler

  • Saç kurutma makinesi, fırın, ısıtıcı veya kalorifer üstünde kurutmak. Isı, nemi daha derine iter ve bileşenlere zarar verebilir.
  • Basınçlı hava tutmak. Su ve kalıntıyı kart altına ya da disk içine itebilir.
  • Diski temiz oda dışında açmak. Toz tek başına plakalara kalıcı zarar verebilir.
  • Diskleri başka bir bilgisayara ya da kutuya takıp denemek.
  • Diskleri yeniden sıralamak, RAID’i yeniden oluşturmak (rebuild) veya denetleyicide “yeni dizi oluştur” seçeneğini kullanmak.
  • Windows’un “Diski başlat” ya da “Biçimlendir” uyarılarını kabul etmek; CHKDSK veya “Diski onar” gibi araçları çalıştırmak.

Laboratuvardan not: RAID 0 dizisindeki bir disk tek başına bilgisayara bağlandığında genellikle RAW ya da ayrılmamış görünür. Çünkü her disk verinin yalnızca bir parçasını taşır. Bu durumda Windows’un önerdiği başlatma veya biçimlendirme işlemi, kurtarılabilecek yapıların üzerine yazar.

Belirtiler ne anlama geliyor, ne yapmalı?

Su temasından sonra görülen her belirti, farklı bir hasar türüne işaret eder. Aşağıdaki tablo durumunuzu tanımanıza yardım eder. Ancak hiçbir satır, sistemi yeniden çalıştırıp denemeniz için gerekçe değildir.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Sistem su temasından sonra kapandı Kısa devre, güç kaynağı koruması Fişi çekin, diskleri sırasıyla çıkarın Yeniden açmayı denemeyin
Diskler işletim sisteminde görünmüyor Elektronik kart, denetleyici veya arka panel hasarı Gücü kesin, uzman değerlendirmesi isteyin Diskleri başka cihazlara takıp denemeyin
Birim RAW görünüyor Dizi bozulmuş ya da dosya sistemi meta verisi zarar görmüş Hiçbir yazma işlemi yapmayın Biçimlendirme, CHKDSK, başlatma
Denetleyici dizi “degraded” ya da “failed” diyor Bir veya daha fazla disk okunamıyor Durum ekranını fotoğraflayıp sistemi kapatın Rebuild başlatmak, disk değiştirmek
Disklerden tık, vızıltı veya sürtünme sesi Kafa ya da plaka hasarı Hemen kapatın Tekrar tekrar çalıştırmak
Yanık kokusu, kartta beyaz/yeşil lekeler Kısa devre ve korozyon Gücü kesin, diskleri kuru tutun Kartı silmeye veya değiştirmeye çalışmak

Su hasarlı RAID laboratuvarda nasıl kurtarılır?

Profesyonel süreçte asıl kural şudur: Orijinal disklere asla yazılmaz, tüm çalışma disklerin imajları üzerinde yapılır. PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri’nde standart sürecimiz şu sırayla ilerler:

  1. Ücretsiz ön analiz: Her disk ayrı ayrı incelenir. Kart, konnektör ve korozyon durumu kontrol edilir. Gerekirse PC-3000 Express ile donanım ve firmware teşhisi yapılır.
  2. Bulguların paylaşılması: Teşhis ve yapılacak işlemler, onayınız için size iletilir.
  3. Fiziksel onarım: Gerekiyorsa elektronik kart onarımı yapılır. Disk içine su girmişse temiz odada plakalar ve okuma-yazma kafaları değerlendirilir; hasarlı kafalar uyumlu bir donör diskten alınan parçalarla değiştirilir (head stack replacement).
  4. Kontrollü imaj alma (imaging): Her diskin birebir kopyası DeepSpar Disk Imager gibi cihazlarla, zayıf alanlar zorlanmadan alınır.
  5. RAID yeniden yapılandırma: Disk sırası, blok boyutu (stripe size) ve eşlik düzeni imajlardan tespit edilir. Dizi, orijinal denetleyiciye ihtiyaç duymadan sanal olarak kurulur. Dosya sistemi ACE Lab Data Extractor gibi araçlarla yeniden yapılandırılır.
  6. Doğrulama ve teslim: Kurtarılan dosyaların listesi sizinle doğrulanır, veriler yeni bir depolama ortamına aktarılarak teslim edilir.
Temiz odada açık diskin mikroskopla incelenmesi; plaka yüzeyi kontrol edilir.

Diskin açılmasını gerektiren işlemlerin neden kontrollü ortamda yapılması gerektiğini sertifikalı cleanroom laboratuvarımız sayfasında ayrıntılı anlatıyoruz.

Vaka: Su dökülen iki diskli RAID 0 dizisi

PITS Global laboratuvarlarında ele alınan bu vaka, yedeksiz RAID 0’ın su hasarında neden en riskli yapı olduğunu iyi gösteriyor.

Sorun

Bir kullanıcı, iki sabit diskten oluşan RAID 0 dizisinin üzerine su döktü. Ardından diskler işletim sisteminde görünmez oldu. Yedekleri ve proje dosyaları bu dizideydi, yani başka bir kopya yoktu. Kullanıcı acil kurtarma hizmetini tercih etti.

Teşhis

Diskler laboratuvara ulaştığında dış yüzeyleri tüy bırakmayan malzemelerle kurulandı. Isı ya da basınçlı hava kullanılmadı; amaç nemi elektronik karta veya plakalara doğru itmemekti. Teşhis temiz odada yapıldı. Diskler bilgisayara bağlandığında RAW dosya sistemi olarak görünüyordu; yani bölüm yapısı okunamıyor, dosyalara erişilemiyordu. Üstelik her iki diskte de kısmi bozulma vardı.

Laboratuvarda yapılanlar

  • Her iki diskten veriler özel donanımla güvenli şekilde çıkarıldı.
  • RAID 0 yapısı, orijinal denetleyiciye gerek kalmadan yazılımla taklit edilerek (emülasyon) yeniden kuruldu.
  • Parçalara bölünmüş (stripe) veri birleştirildi ve tam dosya sistemi yeniden oluşturuldu.
  • Orijinal NTFS yapısı, bölüm tablosu ve meta veri başlıkları onarıldı.
  • Kritik dosyaların bütünlüğü hash karşılaştırmasıyla doğrulandı.

Sonuç ve ders

Kullanıcı kurtarılan verileri önizleyip tüm önemli dosyaların geri geldiğini onayladı. Veriler yeni, şifreli bir harici diske aktarılarak teslim edildi. Bu vakadan çıkan ders açık: RAID 0’da iki diskin de okunabilir kalması şarttır. Islak diskler yeniden çalıştırılmadığı için bu mümkün oldu.

Tepsiden çıkarılan diskin elektronik kartı; korozyon kontrolü burada başlar.

Laboratuvardan not: Bir RAID dizisini kurtarırken en değerli bilgi, disklerin hangi yuvada olduğudur. Sıra bilgisi imajlardan da çıkarılabilir; ancak sizin aldığınız basit bir not, analiz sürecini kısaltır ve hata riskini azaltır.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

RAID sistemine su temas ettiyse ve veriler sizin için önemliyse, evde denenecek güvenli bir kurtarma yöntemi yoktur; doğrudan profesyonel değerlendirme gerekir. Yapabilecekleriniz gücü kesmek, sırayı not etmek ve dışını kurulamakla sınırlıdır.

Şu durumlardan biri varsa beklemeden uzmana başvurun:

  • Sistem su temasından sonra çalıştırıldı ya da kendiliğinden kapandı.
  • Kasanın içinde, disklerin üzerinde veya altında su ya da nem izi var.
  • Birden fazla disk etkilendi veya dizi RAID 0.
  • Denetleyici diziyi “failed” olarak gösteriyor ya da birim RAW görünüyor.
  • Sunucuda iş açısından kritik veritabanları veya müşteri verileri var.

İşletme sunucularında sorun genellikle yalnızca diskler değildir; işletim sistemi, sanallaştırma katmanı ve veritabanları da işin içindedir. Bu tür durumlar için sunucu veri kurtarma sürecimiz de aynı imaj temelli yaklaşımla ilerler. Kişisel veri içeren cihazlar, gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uygun şekilde işlenir.

RAID sisteminizi su hasarına karşı nasıl korursunuz?

En etkili koruma, RAID’i yedek olarak görmemek ve verinin ayrı bir yerde kopyasını tutmaktır. RAID donanım arızasına karşı süreklilik sağlar; su, yangın veya hırsızlığa karşı yalnızca ayrı konumdaki yedek korur.

  • Verilerin en az bir kopyasını farklı bir fiziksel konumda veya bulutta tutun.
  • Sunucu ve NAS cihazlarını zemine değil, yükseltilmiş raf veya kabinlere yerleştirin.
  • Klima iç ünitesi, su borusu veya tavan tesisatının altına sunucu koymayın.
  • Bodrum katlardaki sunucu odalarında su sızıntı sensörü kullanmayı değerlendirin.
  • Yedeklerin gerçekten geri yüklenebildiğini belirli aralıklarla test edin.

Bir disk arızasından sonra dizinin nasıl davrandığını merak ediyorsanız RAID 5 rebuild başarısız olduğunda yapılması gerekenler yazımız da işinize yarayabilir.

Depolama kabininden disk çıkarılması; her diskin yuvası kaydedilmelidir.

Önemli Noktalar

  • RAID, su gibi çevresel hasarlara karşı koruma sağlamaz; yedekli diziler de çökebilir.
  • RAID 0’da yedeklilik yoktur; tüm disklerin okunabilir kalması gerekir.
  • Su temasından sonra sistemi kapatın ve diskleri kesinlikle yeniden çalıştırmayın.
  • Isıyla kurutmayın, basınçlı hava kullanmayın, diskleri açmayın.
  • Disk sırasını not edin; rebuild, biçimlendirme ve CHKDSK yapmayın.
  • Profesyonel kurtarma, orijinal disklere yazmadan imaj üzerinden yapılır.

RAID diziniz, NAS cihazınız veya sunucunuz suyla temas ettiyse PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri’ne (0216) 599 00 11 numarasından ulaşabilirsiniz. İstanbul Ataşehir’deki merkez laboratuvarımızın yanı sıra Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimizle hizmet veriyoruz. Analiz ve kargo ücretsizdir; veriniz kurtarılamazsa ücret alınmaz. Dilerseniz fiyat teklifi formunu doldurarak da süreci başlatabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Su dökülen RAID diskleri kurutulduktan sonra çalıştırılabilir mi?

Önerilmez. Dış yüzey kuru görünse bile elektronik kartın altında, konnektörlerde veya disk içinde nem ve mineral kalıntısı kalabilir. Güç verildiğinde kısa devre oluşabilir ve korozyon hızlanabilir. Diskleri çalıştırmadan, sıralarını not ederek profesyonel değerlendirmeye göndermek en güvenli yoldur. Kuruduktan sonra çalışıyor gibi görünen diskler de kısa süre içinde arızalanabilir.

Islak sabit diski pirince koymak işe yarar mı?

Hayır, bu yöntem sabit diskler için güvenli bir çözüm değildir. Pirinç nemi yalnızca yüzeyden ve çok sınırlı ölçüde çeker; kart altındaki ve disk içindeki nemi gidermez, korozyonu da durdurmaz. Ayrıca pirinç tozu ve kırıntıları konnektörlere ya da nefes deliğine girebilir. Yapılması gereken, dışını tüy bırakmayan bezle silip diski çalıştırmadan uzmana ulaştırmaktır.

Su hasarında RAID denetleyici kartı da değiştirilmeli mi?

Veri kurtarma için çoğu zaman gerekmez. Profesyonel laboratuvarlar RAID yapısını disklerin imajlarından tespit edip diziyi yazılım ortamında sanal olarak kurar; orijinal denetleyiciye ihtiyaç duyulmaz. Denetleyiciyi kendiniz değiştirip diskleri yeni karta takmak ise risklidir, çünkü yeni kart diziyi yeniden başlatmayı veya yapılandırmayı sıfırlamayı önerebilir. Bu da mevcut veri yapısının üzerine yazılmasına yol açabilir.

Sel suyuna giren NAS cihazındaki veriler kurtarılır mı?

Çoğu durumda kurtarma denemesi yapılabilir, ancak sel suyu çamur, tuz ve kimyasal kalıntı taşıdığı için temiz suya göre daha zorlu bir senaryodur. Cihazı çalıştırmayın, diskleri yuva sırasına göre etiketleyip çıkarın ve kurumaya bırakmadan hızla laboratuvara ulaştırın. Sonuç, kalıntının disk içine ulaşıp ulaşmadığına ve cihaza güç verilip verilmediğine bağlıdır.

RAID 1 kullanıyorum, su hasarında verilerim güvende sayılır mı?

Tam olarak değil. RAID 1 verinin aynısını iki diske yazar ve bir diskin arızasını tolere eder. Ancak su genellikle aynı kasadaki her iki diske birlikte ulaşır. İki disk de etkilenirse aynalama koruması ortadan kalkar. Bu nedenle RAID 1 bir yedekleme yöntemi değildir; verinin farklı bir konumda ayrı bir kopyasını tutmanız gerekir.

IBM Storwize Veri Kurtarma: Genişletmede Çöken DS3300 Vakası

Kısa cevap: Erişilemeyen bir IBM Storwize veya DS3300 depolama sisteminden veri kurtarmak çoğu durumda mümkündür. Önce sistemi kapatırsınız ve disklerin sırasını not edersiniz. Rebuild ya da yeniden başlatma (initialize) işlemi yapmazsınız. Laboratuvarda her diskin imajı alınır, RAID yapısı sanal olarak yeniden kurulur ve veriler orijinal disklere hiç yazılmadan çıkarılır.

Kurumsal depolama sistemleri uzun süre sorunsuz çalıştığı için yedekleme çoğu zaman ertelenir. Bir sabah ise tüm paylaşımlı alan birden ulaşılamaz hâle gelebilir. Bu yazıda IBM Storwize veri kurtarma sürecini, PITS Global laboratuvarlarında çözülen bir IBM System Storage DS3300 vakası üzerinden anlatıyoruz. Arızanın ilk saatlerinde BT ekibinin neye dokunması, neye dokunmaması gerektiğini de ele alıyoruz.

IBM DS3300: 12 disk yuvalı, raf tipi SAN depolama ünitesi.

IBM DS3300 ve Storwize sistemleri nedir?

IBM DS3300 ve Storwize, şirketlerin birçok sunucuya ortak depolama alanı sunmak için kullandığı kurumsal depolama sistemleridir. Diskler bir RAID denetleyicisi (controller) tarafından yönetilir. Sunuculara ağ üzerinden blok düzeyinde depolama alanı (SAN, Storage Area Network) sağlanır.

DS3300 iki birim yüksekliğinde kompakt bir ünitedir. Gövdede 12 disk yuvası bulunur, genişletme modülleriyle 48 diske kadar büyütülebilir. SAS ve SATA diskleri destekler. Bu esneklik büyüyen şirketler için büyük kolaylık sağlar. Ancak veri kaybında işi karmaşıklaştıran da yine bu esnekliktir.

Bu sistemlerde veri kurtarmayı zorlaştıran nedir?

  • Özel RAID yapısı: Disk sırası, şerit boyutu (stripe size) ve parite dönüşü gibi bilgiler denetleyicinin kendi meta verisinde tutulur.
  • Çok katmanlı yapı: RAID dizisinin üzerinde mantıksal sürücüler (LUN) yer alır. Onların üzerinde de NTFS, VMFS veya ext4 gibi bir dosya sistemi bulunur.
  • Disk sayısı: Disk sayısı arttıkça her birinin sağlıklı okunması ve doğru sıraya konması daha çok emek ister.

Vaka: Disk genişletme sırasında çöken DS3300

Bu vakada orta ölçekli bir şirketin DS3300 sistemi, rutin bir disk genişletme işlemi sırasında tamamen erişilemez hâle geldi. Sistemde fotoğraf, video ve iş belgeleri vardı. Güncel bir yedek ise yoktu.

Şirket, cihazın yedekli güç kaynağına ve hataya dayanıklı yapılandırmasına güveniyordu. Fakat bu önlemler donanım arızasına karşı koruma sağlar, mantıksal bir çöküşe karşı değil. Genişletme sırasında başlayan zincirleme hata, dizinin tamamını devre dışı bıraktı.

Genişletme işlemi neden risklidir?

Kapasite genişletme sırasında denetleyici, verileri yeni disk sayısına göre baştan dağıtır (restriping). İşlem yarıda kesilirse dizinin bir kısmı eski yerleşimde, bir kısmı yeni yerleşimde kalabilir. RAID meta verisi de tutarsız hâle gelebilir. Böyle bir durumda denetleyici diziyi tanımayabilir.

Laboratuvardan not: Yarım kalmış genişletmelerde en büyük tehlike, sistemi “düzeltmek” için atılan adımlardır. Diziyi yeniden oluşturmak veya diskleri zorla çevrim içi yapmak, sağlam kalan RAID meta verisinin üzerine yazabilir. Bu da sanal yeniden yapılandırmayı çok daha zor hâle getirir.

IBM Storwize veri kurtarma laboratuvarda nasıl yapılır?

Profesyonel süreçte orijinal disklere hiçbir şey yazılmaz. Önce disklerin kopyası alınır, RAID yapısı bu kopyalar üzerinde sanal olarak kurulur. Bu vakada PITS Global laboratuvarlarındaki uzman ekip aşağıdaki adımları izledi.

1. Ön analiz ve diskleri tek tek kontrol

Diskler sıraları korunarak sistemden çıkarıldı. Her biri salt okunur araçlarla tek tek incelendi. Fiziksel arıza belirtisi gösteren bir disk olsaydı, önce sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında onarılması gerekirdi. Örneğin okuma-yazma kafası (head) değişimi buna girer. Sabit disklerin donanım ve firmware teşhisinde PC-3000 Express gibi araçlar kullanılır.

2. Sektör sektör imaj alma

Her diskin sektör sektör tam kopyası (imaj alma, imaging) çıkarıldı. Okuması zorlaşan disklerde DeepSpar Disk Imager gibi cihazlar kullanılır. Bu cihazlar okuma hızını ve tekrar sayısını kontrol ederek zayıf diski fazla yormadan veri toplar. Sonraki tüm işlemler orijinaller üzerinde değil, bu imajlar üzerinde yapıldı.

3. RAID parametrelerinin bulunması ve sanal yeniden yapılandırma

DS3300’ün özel RAID yapılandırması tersine mühendislikle çözüldü. Ekip disk sırasını, şerit boyutunu, parite dönüş yönünü ve diğer parametreleri belirledi. Ardından dizi, orijinal disklere dokunulmadan sanal ortamda yeniden kuruldu (RAID yeniden yapılandırma).

4. Dosya sisteminin onarımı ve verilerin çıkarılması

Sanal dizi kurulduktan sonra dosya sistemine erişildi. Dosya tablosunda bozulma ve RAID meta verisinde tutarsızlıklar vardı. Buna rağmen temel veri kümeleri çıkarıldı. İmaj üzerinden dosya sistemini yeniden yapılandırmak için ACE Lab Data Extractor gibi yazılımlar kullanılır.

5. Doğrulama ve teslim

Kurtarılan dosyaların bütünlüğü hash kontrolleriyle doğrulandı. Veriler daha sonra güvenli bir harici ortama aktarıldı. Sonuçta yapılandırılmış dosyalar, iş belgeleri ve multimedya içerikleri dahil tüm temel veriler geri alındı. Hem de herhangi bir yedek olmadan.

Kızaklı diskler: sıralarını korumak kurtarma için kritik.

SAN depolama arızalandığında ilk ne yapmalısınız?

Yapmanız gereken ilk şey, sisteme yazma yapan her işlemi durdurmak ve hiçbir onarım adımını otomatik olarak onaylamamaktır. İlk saatlerde verilen kararlar, kurtarmanın ne kadar kolay olacağını büyük ölçüde belirler.

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
Genişletme sonrası dizi “failed” veya “offline” Yarım kalan yeniden dağıtım, tutarsız RAID meta verisi Sistemi kapatın, olay günlüklerinin ekran görüntüsünü alın Diziyi silip yeniden oluşturmayın, initialize yapmayın
Birden fazla disk aynı anda arızalı görünüyor Fiziksel disk arızası, kablo/arka panel sorunu veya denetleyici hatası Disk sırasını etiketleyin, uzmana danışın Diskleri zorla çevrim içi yapmayın, yerlerini değiştirmeyin
Rebuild başladı ama ilerlemiyor ya da hata veriyor Kalan disklerden birinde kötü sektör (bad sector) İşlemi durdurup sistemi kapatmayı değerlendirin Rebuild’i tekrar tekrar başlatmayın
LUN görünüyor ama dosya sistemi açılmıyor Dosya sistemi veya bölüm tablosu bozulması Sunucu tarafında birimi salt okunur tutun CHKDSK, fsck veya “onar” araçlarını çalıştırmayın
Diskten tık, sürtünme veya vızıltı sesi geliyor Mekanik hasar, kafa veya motor sorunu Sistemi hemen kapatın Tekrar tekrar açıp kapatmayın

BT ekibi için güvenli kontrol listesi

  1. Depolamaya bağlı sunuculardaki yazma işlemlerini durdurun, uygulamaları kapatın.
  2. Yönetim arayüzündeki uyarıları ve olay günlüklerini (event log) değiştirmeden kaydedin. Ekran görüntüsü yeterlidir.
  3. Her diskin bulunduğu yuvayı ve genişletme modülündeki yerini etiketleyin.
  4. Son yapılan işlemi yazın: genişletme, firmware güncellemesi, disk değişimi gibi.
  5. Sistemi düzgün şekilde kapatın ve diskleri çıkarırsanız antistatik ambalajda saklayın.

Laboratuvardan not: Önemli olan “ne kadar çabuk tekrar çalışır” değil, “veri ne kadar az değişir” sorusudur. Rebuild ya da initialize gibi her otomatik onarım, disklerdeki ham veriyi değiştirir. Başarısız rebuild durumları için RAID 5 rebuild başarısız olunca ne yapmalı yazımıza da bakabilirsiniz.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Dizi çevrim dışıysa, birden fazla disk arızalı görünüyorsa ya da yedeğiniz yoksa kendi başınıza deneme yapmadan uzman desteği almalısınız. Kurumsal RAID yapılarında yanlış bir adımı geri almak çoğu zaman mümkün değildir.

Aşağıdaki durumlardan biri varsa, sistemi çalıştırmaya devam etmeyin:

  • Genişletme, firmware güncellemesi veya denetleyici değişimi sonrası dizi açılmıyor.
  • Yönetim yazılımı diziyi silmenizi ya da yeniden oluşturmanızı öneriyor.
  • Disklerden mekanik ses geliyor veya diskler hiç algılanmıyor.
  • Veriler kişisel veri içeriyor ve yedeği bulunmuyor.

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, Ataşehir’deki merkez laboratuvarında RAID veri kurtarma ve sunucu veri kurtarma hizmeti verir. Verileriniz gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uygun şekilde işlenir. Süreci adım adım görmek için veri kurtarma sürecimizi inceleyebilirsiniz.

Bu vakadan çıkarılacak dersler

Yedekli güç ve RAID gibi önlemler, yedeklemenin yerini tutmaz. Bu vaka, iyi kurulmuş bir sistemde bile tek bir bakım işleminin tüm verilere erişimi kesebileceğini gösteriyor.

  • Genişletmeden önce yedek alın: Kapasite artırma, firmware güncellemesi gibi işlemlerden önce güncel ve doğrulanmış bir yedek olmalı.
  • Yedeği farklı bir yerde tutun: Sürümlü ve tesis dışında saklanan bir yedek, mantıksal hatalara karşı da korur.
  • Belgeleyin: RAID seviyesini, disk sırasını ve LUN yapısını bir yerde kayıtlı tutun.
  • Arızada durun: Otomatik onarım tekliflerini kabul etmeden önce uzmana danışın.

Önemli Noktalar

  • Erişilemeyen IBM DS3300 veya Storwize dizilerinden veri kurtarmak çoğu durumda mümkündür. Sonuç, hasarın türüne ve arızadan sonra yapılan işlemlere bağlıdır.
  • Disk genişletme, verileri yeniden dağıttığı için yarıda kalırsa RAID meta verisini tutarsız hâle getirebilir.
  • Rebuild, initialize, CHKDSK/fsck ve disk sırasını değiştirmek veri kaybını kalıcı hâle getirebilir.
  • Profesyonel süreç şöyle ilerler: imaj alma, sanal RAID yeniden yapılandırma, dosya sistemi onarımı ve hash ile doğrulama.
  • RAID bir yedekleme yöntemi değildir; düzenli ve sistem dışında tutulan yedek şarttır.

Kurumsal depolamanız için ücretsiz analiz

IBM Storwize, DS serisi veya başka bir SAN/NAS sisteminiz erişilemez durumdaysa, sistemi kapatıp disk sırasını not edin ve bize ulaşın. PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri ücretsiz analiz ve ücretsiz kargo sunar. Verileriniz kurtarılamazsa ücret alınmaz. Ataşehir’deki merkez laboratuvarımızın yanında İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun şubelerimizden de destek alabilirsiniz. Bize (0216) 599 00 11 numarasından ulaşabilir ya da fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

IBM DS3300'de RAID dizisi offline olduysa diskleri başka bir cihaza takarak açabilir miyim?

Önerilmez. Diskleri farklı bir denetleyiciye ya da kasaya takmak, yeni cihazın diskleri yabancı olarak algılamasına ve yapılandırmayı silmeyi önermesine yol açabilir. Yanlış bir onay RAID meta verisinin üzerine yazar. Daha güvenli yol, diskleri sırasıyla etiketleyip her birinin imajını almak ve diziyi orijinal disklere dokunmadan sanal olarak yeniden kurmaktır.

SAN depolamadan veri kurtarma ne kadar sürer?

Süre disk sayısına, disklerin kapasitesine ve fiziksel olarak sağlam olup olmadıklarına göre değişir. Her diskin tam imajının alınması gerektiği için çok diskli kurumsal sistemlerde süreç tek bir diske göre daha uzundur. Ücretsiz ön analizden sonra arızanın türü belli olur ve size bulgular ile tahmini süreç hakkında bilgi verilir.

Kurtarma için IBM depolama ünitesinin tamamını mı göndermem gerekiyor?

Çoğu durumda diskler yeterlidir. Ancak diskler mutlaka yuva sıraları etiketlenerek ve antistatik ambalajda gönderilmelidir. Bazı durumlarda denetleyici yapılandırması veya olay günlükleri teşhisi hızlandırabilir. Bu yüzden göndermeden önce uzmanla görüşüp hangi parçaların gerektiğini netleştirmeniz en doğrusudur.

Şirket verilerimiz kurtarma sürecinde gizli kalır mı?

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri verileri gizlilik ilkesiyle ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na (KVKK) uygun şekilde işler. Kurtarma orijinal diskler yerine imajlar üzerinde yapılır. Veriler yalnızca dosya listesinin doğrulanması ve teslim için kullanılır. Kurumunuzun ek gizlilik gereksinimleri varsa analiz aşamasında bunları paylaşabilirsiniz.

Rebuild yarıda kaldıysa veriler tamamen kaybolmuş mu demektir?

Hayır, çoğu zaman değil. Yarım kalan bir rebuild verilerin bir kısmını yeni yerleşime göre değiştirmiş olabilir. Ama diskler fiziksel olarak okunabiliyorsa büyük bölümü kurtarılabilir. Önemli olan işlemi tekrar başlatmamak ve sisteme yeni veri yazmamaktır. Başarı, ne kadar verinin değiştiğine ve disklerin durumuna bağlıdır.

RAID 5 Veri Kurtarma: Rebuild Başarısız Olunca Ne Yapmalı?

Kısa cevap: Çöken bir RAID 5 dizisinden veri kurtarmak çoğu durumda mümkündür. Ancak bunun şartı, dizinin üzerinde yeni bir işlem yapılmamış olmasıdır. Sistemi kapatın, disklerin sırasını not edin ve yeniden oluşturma (rebuild), başlatma (initialize) ya da formatlama yapmayın. Uzmanlar önce her diskin imajını alır, diziyi sanal olarak yeniden kurar ve verileri bu kopyalar üzerinden çıkarır.

RAID 5 veri kurtarma çoğu zaman aynı noktada başlar: Bir disk arızalanır, yenisi takılır ve dizinin kendini onarması beklenir. Ama onarım tamamlanmaz. Paylaşılan klasörler kaybolur ya da dosyalar görünür ama açılmaz. Bu yazıda bunun neden olduğunu anlatıyoruz. Hangi adımların durumu kötüleştirdiğini ve verinin laboratuvarda nasıl geri getirildiğini de PITS Global laboratuvarlarında karşılaşılan gerçek bir vaka üzerinden gösteriyoruz.

Dört diskli NAS cihazları çoğunlukla RAID 5 ile çalıştırılır.

RAID 5 nasıl çalışır ve neden tek disk arızasına dayanır?

RAID 5, verileri en az üç diske şeritler hâlinde dağıtan (striping) ve her şeride bir eşlik bilgisi (parity) ekleyen bir yapıdır. Eşlik bilgisi tek bir diskte durmaz, bütün disklere sırayla dağıtılır. Bu sayede herhangi bir disk arızalandığında eksik veri, kalan disklerden hesaplanabilir.

Bu yapının üç önemli sonucu vardır:

  • Kapasite: Bir diskin kapasitesi eşlik bilgisi için ayrılır. Dört adet 4 TB diskle yaklaşık 12 TB kullanılabilir alan elde edilir.
  • Dayanıklılık: Dizi aynı anda yalnızca bir disk kaybını tolere eder.
  • Kırılganlık: Bir disk eksikken dizi “bozulmuş” (degraded) modda çalışır. Bu sırada ikinci bir sorun çıkarsa koruma tamamen ortadan kalkar.

Kısacası RAID 5, kesintisiz çalışma sağlamak için tasarlanmıştır. Bir yedekleme çözümü değildir. Yanlışlıkla silme, fidye yazılımı veya denetleyici hatası tüm disklere aynı anda yansır.

RAID 5 dizisi neden çöker?

RAID 5 dizileri genellikle tek bir nedenle değil, ardı ardına gelen birkaç sorun yüzünden erişilemez hâle gelir. En sık karşılaşılan senaryolar şunlardır:

  • İkinci disk arızası: İlk disk değiştirilmeden ya da rebuild bitmeden ikinci disk de devreden çıkar.
  • Rebuild sırasında ortaya çıkan kötü sektörler: Rebuild, kalan disklerin tamamını baştan sona okur. Daha önce fark edilmemiş kötü sektörler (bad sector) bu sırada okunamazsa işlem yarıda kalabilir.
  • Denetleyici (controller) arızası: RAID kartı veya NAS yazılımı dizi yapılandırmasını kaybedebilir ya da disk sırasını yanlış yorumlayabilir.
  • Kullanıcı hataları: Diziyi yeniden başlatmak (initialize), zorla rebuild etmek, diskleri yanlış yuvaya takmak veya sağlam diski “arızalı” sanıp çıkarmak.
  • Elektrik dalgalanması ve fiziksel hasar: Aynı anda birden fazla diskin elektronik kartını (PCB) veya mekanik parçalarını etkileyebilir.
Sunucularda RAID yapılandırmasını donanım RAID kartı yönetir.

Belirtiler: Diziniz hangi durumda?

Ekranda gördüğünüz uyarı, verinin ne kadar risk altında olduğunu büyük ölçüde gösterir. Aşağıdaki tablo ilk değerlendirme için hazırlanmıştır:

Belirti Olası neden Ne yapmalı Ne yapmamalı
NAS veya RAID kartı “Degraded / Bozulmuş” uyarısı veriyor Bir disk devreden çıkmış, dizi korumasız çalışıyor Önce önemli verileri başka bir ortama yedekleyin, sonra diski değiştirin Yoğun yazma yapmak, sağlam diskleri çıkarıp takmak
Rebuild başlıyor ama yarıda kalıyor Kalan disklerden birinde okunamayan sektörler var Sistemi kapatın, uzman desteği alın Rebuild’i tekrar tekrar başlatmak
Birim “Crashed / Çökmüş” veya “Offline” görünüyor İki disk devre dışı ya da dizi yapılandırması kaybolmuş Sistemi kapatın, disk sırasını kaydedin Yeni birim oluşturmak, initialize etmek
Dosyalar görünüyor ama açılmıyor Eşlik bilgisi veya şerit düzeni bozulmuş, disk sırası yanlış olabilir Erişimi durdurun, diskleri olduğu gibi bırakın Dosya sistemi onarım araçları çalıştırmak
Disklerden tık veya sürtünme sesi geliyor Okuma-yazma kafası (head) veya mekanik arıza Cihazı hemen kapatın Diski yeniden çalıştırmak, açmak

Tek tek disklerde görülen sesler ve hata mesajları hakkında ayrıntı isterseniz hard disk arıza belirtileri rehberimize göz atabilirsiniz.

Vaka: Disk değişiminden sonra çöken RAID 5 dizisi

Bu vaka, iyi niyetli bir müdahalenin bir RAID 5 dizisini nasıl erişilemez hâle getirebileceğini gösteriyor. Olay PITS Global’in global laboratuvar ağında yaşandı.

Sorun

Müşterinin sistemi dizideki bir diskin arızalandığını bildirdi. Müşteri arızalı diski çıkarıp yerine yenisini taktı ve dizinin kendini otomatik olarak yeniden oluşturmasını bekledi. Rebuild düzgün tamamlanmadı. Bazı dosyalar listeleniyor ama hiçbiri açılmıyordu. Bu durum, eşlik hesaplarının veya şerit tutarlılığının bozulduğuna işaret ediyordu.

Teşhis

Laboratuvardaki incelemede RAID üst verisinde (metadata) ve eşlik bloklarında bozulma tespit edildi. Disk değişiminden sonra sistem orijinal disk sırasını ve şerit düzenini artık doğru yorumlayamıyordu. Ayrıca geriye kalan disklerden birinde dengesiz, zor okunan sektörler vardı.

Laboratuvarda yapılanlar

  1. Her diskin sektör düzeyinde birebir kopyası alındı. Dengesiz sektörlere sahip disk özel imaj ekipmanıyla kontrollü şekilde okundu.
  2. Kopyalar üzerinden dizi sanal olarak yeniden kuruldu. Disk sırası, şerit boyutu, eşlik dönüş düzeni ve başlangıç ofseti tek tek belirlendi.
  3. Kısmen bozulmuş dosya sisteminin yapısı onarıldı, dosya dizini yeniden elde edildi.
  4. Veriler çıkarıldı ve özet değerleriyle (hash) bütünlükleri doğrulandı.

Sonuç ve ders

Bu vakada müşteri verisinin yüzde 98’den fazlası kurtarıldı. Ticari kayıtlar, mali belgeler ve veritabanı tabloları da kurtarılan veriler arasındaydı. Veriler yeni bir depolama ortamına aktarıldı ve müşteriye ayrıntılı bir rapor verildi. Bu oran yalnızca bu vakaya aittir; her dizinin sonucu hasarın türüne göre değişir. Asıl ders şudur: Rebuild beklendiği gibi ilerlemiyorsa durun. Her yeni deneme, kurtarılabilecek veriyi azaltabilir.

Laboratuvardan not: RAID 5’te “dosyalar görünüyor ama açılmıyor” belirtisi çoğu zaman disklerdeki verinin hâlâ yerinde olduğunu gösterir. Sorun genellikle verinin hangi sırayla ve hangi düzenle okunacağındadır. Bu bilgi doğru parametrelerle sanal ortamda yeniden kurulabilir. Yeter ki disklere yeni bir yapılandırma yazılmamış olsun.

RAID 5 çöktüğünde evde neler yapılabilir, neler yapılmamalı?

Güvenli olan tek yol, durumu kayıt altına alıp diskleri değiştirmeden korumaktır. Aşağıdaki adımlar veriye zarar vermez:

  1. Sistemi düzgün şekilde kapatın. Dizi çökük durumdaysa çalışmaya devam etmesi ek bozulmaya yol açabilir.
  2. Ekran görüntüsü alın. NAS arayüzündeki veya RAID kartı menüsündeki hata mesajlarını, disk durumlarını ve günlük (log) kayıtlarını kaydedin.
  3. Disk sırasını not edin. Diskleri çıkarmanız gerekirse her birini yuva numarasıyla etiketleyin. Değiştirdiğiniz eski diski de atmayın.
  4. Kabloları ve gücü kontrol edin. Sunucularda gevşek bir SAS/SATA kablosu veya arızalı bir güç kaynağı da disk “düşmüş” gibi görünmesine neden olabilir. Ancak bu kontrolü sistem kapalıyken yapın.

Şunlardan ise kesinlikle kaçının:

  • Rebuild’i tekrar başlatmak veya “zorla çevrimiçi yap” (force online) gibi seçenekleri kullanmak
  • Diziyi silip yeniden oluşturmak, birimi başlatmak veya formatlamak
  • Diskleri farklı sırayla takmak ya da başka bir NAS’a taşımak
  • CHKDSK, fsck veya NAS’ın “dosya sistemini onar” özelliğini çalıştırmak
  • Tık sesi gelen diski tekrar tekrar çalıştırmak veya açmak
  • Deneme yanılma yapan kurtarma programlarını doğrudan orijinal disklere uygulamak

Laboratuvardan not: RAID disklerini tek tek bir Windows bilgisayara bağlarsanız Disk Yönetimi “Bilinmiyor, Başlatılmadı” durumu gösterebilir ve “Diski başlat” penceresi açabilir. Bu pencerede İptal‘e tıklayın. Başlatma işlemi diskin başına yeni bir bölüm tablosu yazar. Bu da RAID üst verisinin üzerine yazılması demektir.

Kızaklı diskler çıkarılırken yuva sırası mutlaka etiketlenmelidir.

Profesyonel RAID 5 veri kurtarma süreci nasıl işler?

Profesyonel süreçte orijinal disklere hiçbir şey yazılmaz. Tüm çalışma diskler kopyalandıktan sonra bu kopyalar üzerinde yapılır. PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri’nde süreç şu sırayla ilerler:

  1. Ücretsiz ön analiz: Her disk ayrı ayrı test edilir. Mekanik, elektronik ve mantıksal sorunlar belirlenir.
  2. Bilgilendirme ve onay: Bulgular, yapılacak işlemler ve maliyet işleme başlamadan önce size iletilir.
  3. Gerekirse fiziksel onarım: Kafası arızalı bir disk, sertifikalı temiz oda (cleanroom) ortamında uyumlu bir donör diskten kafa grubu değişimi (head stack replacement) ile okunabilir hâle getirilir. Firmware ve servis alanı (service area) sorunları PC-3000 Express ile teşhis edilir ve onarılır.
  4. Kontrollü imaj alma (imaging): Her diskin birebir kopyası alınır. Zayıf disklerde DeepSpar Disk Imager gibi ekipmanlar okuma sırasını ve zaman aşımlarını yönetir. Böylece diske fazla yük binmeden en fazla veri kurtarılır.
  5. Sanal RAID yeniden yapılandırma: İmajlar üzerinde disk sırası, şerit boyutu, eşlik dönüş düzeni ve ofset belirlenir. Dizi, orijinal denetleyicinin göreceği şekilde sanal olarak birleştirilir.
  6. Dosya sistemi onarımı ve doğrulama: NTFS, ext4 gibi dosya sistemleri ACE Lab Data Extractor gibi araçlarla yeniden yapılandırılır. Kurtarılan dosya listesi sizinle birlikte kontrol edilir.
  7. Teslim: Veriler yeni bir depolama ortamına aktarılarak teslim edilir.
Kafa ve plaka incelemesi yalnızca temiz oda ortamında yapılır.

Sürecin ayrıntılarını veri kurtarma sürecimiz sayfasında bulabilirsiniz. Şirket verileri içeren dizilerde kişisel veriler gizlilik ilkesiyle ve KVKK’ya (6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uygun şekilde işlenir.

Ne zaman profesyonel yardım almalısınız?

Dizi kendi kendine düzelmiyorsa ve veriler yedeklenmemişse, bir sonraki adımı atmadan önce uzmana danışmalısınız. Özellikle şu durumlarda müdahaleyi bırakın:

  • Disk değişiminden sonra rebuild tamamlanmıyor veya hata veriyor.
  • Birden fazla disk arızalı görünüyor.
  • Dosyalar listeleniyor ama açılmıyor ya da bozuk geliyor.
  • NAS veya RAID kartı birimi “Offline”, “Crashed” ya da “Degraded” olarak gösteriyor ve veri yedeksiz.
  • Disklerden biri tık, vızıltı veya sürtünme sesi çıkarıyor.

NAS cihazlarına özel durumlar için NAS veri kurtarma, donanım RAID kartlı sistemler için ise RAID veri kurtarma hizmetimizi inceleyebilirsiniz.

Önemli Noktalar

  • RAID 5 yalnızca tek disk arızasına dayanır. Bir yedekleme yöntemi değildir.
  • Rebuild, kalan diskleri yoğun şekilde okur. Gizli kötü sektörler bu sırada ortaya çıkabilir.
  • Rebuild başarısız olursa sistemi kapatın. İşlemi tekrarlamayın, diziyi başlatmayın veya formatlamayın.
  • Disklerin yuva sırasını etiketleyin, çıkarılan eski diski saklayın.
  • Profesyonel kurtarmada önce her diskin imajı alınır, dizi bu kopyalar üzerinde sanal olarak yeniden kurulur.
  • Kurtarma başarısı hasarın türüne ve dizi üzerinde yapılan işlemlere bağlıdır.

RAID 5 diziniz için ücretsiz analiz

PITS Global Veri Kurtarma Hizmetleri, merkez laboratuvarı İstanbul Ataşehir’de bulunan, ABD merkezli PITS Global’in Türkiye şubesidir. Ankara, İzmir, Antalya, Bursa, Gaziantep ve Samsun’daki şubelerimizden de destek alabilirsiniz. Disklerinizi ücretsiz kargo ile laboratuvarımıza gönderebilirsiniz. Analiz ücretsizdir ve veri kurtarılamazsa ücret alınmaz. Bize (0216) 599 00 11 numarasından ulaşabilir ya da fiyat teklifi formunu doldurabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

RAID 5'te iki disk aynı anda bozulursa veriler tamamen kaybolur mu?

Her zaman değil. İki disk devreden çıktığında dizi kendi başına çalışamaz. Ancak disklerden biri genellikle tamamen ölmüş değildir; yalnızca kötü sektörler, elektronik kart sorunu veya bağlantı hatası yüzünden diziden düşmüştür. Bu disk laboratuvarda onarılıp imajı alınırsa dizi sanal olarak yeniden kurulabilir. Sonuç, disklerdeki hasarın derecesine bağlıdır.

RAID 5 rebuild işlemi yarıda kaldı, tekrar başlatabilir miyim?

Önerilmez. Rebuild yarıda kaldıysa kalan disklerden biri büyük olasılıkla okunamayan bölgeler içeriyordur. Her yeni deneme bu diski yeniden zorlar ve eşlik bilgisinin bir kısmının üzerine yazılmasına neden olabilir. Sistemi kapatmak, disk sırasını not etmek ve diskleri önce kopyalayabilecek bir uzmana danışmak daha güvenlidir.

RAID disklerini bilgisayara tek tek takarak dosyalarımı görebilir miyim?

RAID 5'te veriler disklere şeritler hâlinde dağıtılır. Bu yüzden tek bir disk bağlandığında anlamlı bir klasör yapısı görünmez. Windows bu diski başlatılmamış olarak algılayıp başlatmanızı isteyebilir. Bu teklifi kabul etmek RAID üst verisinin üzerine yazar. Diskleri yalnızca kopyalama amacıyla ve uzman gözetiminde bağlamak gerekir.

Disklerin sırası karışırsa veri kurtarma yine mümkün olur mu?

Çoğu durumda evet. Disk sırası, şerit boyutu ve eşlik düzeni disklerdeki verinin analiziyle tespit edilebilir. Ancak sıra karıştıktan sonra NAS veya RAID kartı diziyi yanlış sırayla yeniden oluşturduysa disklere yeni veri yazılmış olabilir. Bu da kurtarmayı zorlaştırır. Sıranın karıştığını fark ettiğiniz anda sistemi çalıştırmayı bırakın.

RAID 5 yerine hangi yapı daha güvenli olur?

Daha fazla disk arızasına dayanıklılık isteyenler, iki disk kaybını tolere eden RAID 6'yı veya ayna tabanlı RAID 10'u tercih edebilir. Ancak hiçbir RAID seviyesi yedeklemenin yerini tutmaz. Yanlışlıkla silme, fidye yazılımı ve denetleyici hataları tüm disklere aynı anda yansır. Bu nedenle verilerin ayrı bir ortamda düzenli yedeği bulunmalıdır.

Mobil sürümden çık